AzarkinM (azarkinm) wrote,
AzarkinM
azarkinm

ГАЛЬШАНЫ (Гарадзенская вобласць)

Старажытнае мястэчка Гальшаны, Ашмянскага раёна, вядома ў нашай гісторыі з ХІІІ ст. Да сярэдзіны XVI стагоддзя мястэчка знаходзіцца ва ўладанні князёў Гальшанскіх, менавіта з гэтага роду паходзіць жонка вялікага князя Літоўскага Ягайлы, ад яе пачынаецца дынастыя Ягелонаў.



Ягайла да Соф'і Гальшанскай быў жанаты два разы, і ад кожнага шлюбу меў па дачцы… Але стары кароль Польшчы марыў аб сыне. І так як папярэднія жонкі былі палячкамі, то ўжо ў трэцці раз Ягайла вырашыў абрацца шлюбам з беларускай (ліцвінкай), якая дакладна павінна была прынесці яму сына, як ён лічыў. На тым і вырашылі. Выбар паў на Соф'ю Гальшанскую, якой тады было 16 гадоў, а Ягайле - больш за 70. Але праблема заключалася ў тым, што старэйшая дачка Гальшанскіх не была яшчэ замужам, а па беларускіх звычках нельга было выдаваць малодшых раней за старэйшых. І Ягайла тэрмінова сасватаў Васіліну, старэйшую дачку Гальшанскіх, да Івана Бельскага, а сам нарэшце абраўся шлюбам з Соф'яй.


Маладая каралева здолела здзейсніць мару Ягайлы, яна нараджае яму сына - Уладзіслава. Але злыя языкі перашэптвалі, што гэта не Ягайлаў сын. Тады за жонкай быў пастаўлена штогадзінная варта, якая сачыла за ёй, дзе б яна не была.


Яна нараджае і другога сына (памёр у дзяцінстве). Пасля нараджэння трэццяга сына Казіміра, які быў моцна падобны на бацьку, плёткі прыціхлі. Сыны Соф'і і Ягайлы абодва былі каралямі. Спачатку Уладзіслаў стаў каралём польскім, а Казімір быў Вялікім князем Літоўскім, а пасля гібелі старэйшага брата стаў каралём і ён.


Заняпад роду пачынаецца, калі сваякі задумваюцца забіць караля польскага Казіміра. Замах быў раскрыты, а змоўшчыкі збеглі хто куды. Апошняя князёўна Гальшанская выходзіць замуж за Паўла Сапегу і гэтым прынесла радавы маёнтак у пасаг мужу.


З сярэдзіны XVI ст. мястэчка знаходзіцца ва ўладаннях Сапегаў. Павал Стэфан пачаў будаваць тут вялізарны замак, новы касцёл і паперню, апошняя вырабляла вялікую колькасць паперы высочэзнай якасці (вядома не падстаць той, што зараз вырабляе Шклоўская фабрыка, сучасная адстой поўны).


Дык вось, Павал будаваў унікальны замак для свайго часу. У свеце існуе толькі тры замкі накшталт нашага. Іх асаблівасць заключаецца ў тым, што кожная цэгла зроблена ўручну, на іх нават ёсць адбіткі пальцаў майстроў. А ў гліну дадавалі яйкі, якія звозілі з усёй акругі. Па выгляду ён нагадваў галанскія палацы, стасункі з краінай былі моцная ў тыя часы.


Павел Стэфан Сапега быў падканцлерам ВКЛ, калі пачаў будаваць свой палац. І вядома трэба было паказаць усю веліч іх рода. Гэта была адна з багатых рэзідэнцый тых часоў.




Багацейшая калекцыя зброі, у бібліятэцы знаходзіліся кнігі прывезеныя з розных куткоў Еўропы, захоўвалася палітычная карэспандэнцыя і дзяржаўныя таямніцы. Ад карцін не было бачна сценаў. А калі і сустракаліся голыя сцены, дык і тыя былі ўпрыгожаны ляпнінай, малюнкамі і пазалотай.


Замак нічым не саступаў Каралеўскім палацам у Польшчы.У замку была магчымасць не толькі весці свецкае жыццё і праводзіць балы, але ён мог вытрымаць любую асаду. Бо паўтарамятровыя сцены маглі асаджацца не адзін месяц.


Усяго гэтага вядома вы ўжо не пабачыце.


І калі наступныя пасля Сапегаў уладары (Кунцэвічы, Масевічы, Пацы, Жабы) яшчэ клапаціліся пра цудоўны палац, то апошні ўладар Гарбанёў вырашыў узрываць сцены замка і прадаваць цэглу на будаўніцтва карчмы.


Пасля Другой сусветнай вайны ў мястэчку размяшчаўся дзіцячы інтэрнат, і дзяцей не адпускалі на канікулы, пакуль кожны не выкалупае са сцен па 80 цаглінак на будаўніцтва палаца культуры.

Вось ён злашчасны палац культуры, пабудаваны з цэглы замка.



Гэта цягнулася да таго часу, пакуль пад адным з хлапцоў не абрынуўся свод і ён загінуў. З тых часоў замак пачалі называць проклятым.


А на яго месцы размесцілі свінарню. Але з часам і яе перанеслі з-за аварыйнага стану сценаў. І зараз мы маем тое што вы бачыце на фатаздымках…


У змаганні з часам, людзьмі і жывёламі некалі прыгожы замак не мог вытрымаць. А сродкаў на яго аднаўленне, вядома, трэба шмат, да і гора рэстаўратары лепш бы не лезлі сваімі рукамі сюды. Пачакаем лепшых часоў.


А пакуль… вось тое што мы маглі бы мець.

Гэту рэканструкцыю ў свой час зрабіў Дзмітрый Бубноўскі па матэрыялах Міхася Ткачова, і зараз яна друкуецца паўсюль.

Да нашых часоў дайшло шмат паданняў пра гэты цудоўны палац. Аблазіўшы шмат сайтаў магу прапанаваць некалькі.


Паданне 1.
Прыгажуня княжна Ганна Гальшанская закахалася ў беднага хлопца і таемна сустракалася з ім. Аб гэтым даведаўся бацька княжны, які быў прыхільнікам вядома толькі адносінаў з сабе роўнымі. Ён загадаў замураваць хлопца ў адной з вежаў замка. З тых часоў, як кажуць мясцовыя, пачаў з'яўляцца ў палацы Чорны Манах, які хадзіў па шматлікіх галерэях. А ў сучаснасці, калі замак зруйнаваны, цень Манаха можна пабачыць на сценах замка ў поўны месяц.


Паданне 2.
У аднаго са старых гальшанскіх князёў была маладая жонка. І муж пачаў падазраваць яе ў здрадах. Аднойчы ён нечакана вярнуўся дахаты і застаў у пакояў невернай жонкі палюбоўніка, якім аказаўся манах. Манаха забіў на месцы, а здрадніцу жонку загадаў кінуць на згубу ваўкам у ваўчарню. З тых часоў ходзяць па палацу белая дама і чорны манах.


НАШЫ ЧАСЫ
Непадалёд ад замка стаяць дамы, жыхары якіх часта бачаць над палацам нейкае свячэнне і фігуры на верхніх сценах палаца. Паданне і глюкі? Але ніводны з мясцовых жыхароў ноччу на руіны не пойдзе.


У 1990-я гады для рэстаўрацыі касцёла прыехаў мастак. Які адзначаў Новы год у касцёле са сваёй жонкай. Апоўначы вырашылі яны пайсці з шампанскім на руіны. І хаця ноч была ясная і на небе ні воблачка, як толькі яны зайшлі на тэрыторыю замка то на іх пачала насоўвацца снежная завіруха. Яна станавілася ўсё болей і болей, за межы замка не выходзіла і вельмі хутка дабралася да пары. Моцна спужаўшыся яны кінуліся наўцёкі.


У 2004 годзе дзяўчынка-дзевяцікласніца, якая жыла непадалёк ад палаца, ноччу пабачыла над руінамі белае воблака, зверху якога танчыла танюсенькая балерына на адной наге. Яна паклікала маці і яны ўдвух назіралі за ёй.




Крочым далей па мястэчку… Не прапусціце, на шляху ад замка да цэнтральнай плошчы знаходзіцца прыдарожная каплічка 1897 года, хаця па некаторым крыніцах яна была пабудавана ў ХVІІІ ст., як і драўляная выява ў ёй.




Наступны на нашым шляху паўстаў касцёл і манастыр францысканцаў, які пачаў будаваць Павел Сапега ў 1618 годзе.


У касцёле быў размешчаны арган (да нашых дзён не захаваўся). А таксама акрамя фрэсак на сценах былі пастаўлены мармуровая надмагільная пліта з выявай самога Паўла Стэфана і трох яго жонак - Халеўскай, Вяселі і Гаслаўскай. Чацвёртая жонка з роду Даніловіч перажыла мужа і сама пахавала яго ў кляштары.


Па традыцыях тых часоў Сапега быў выяўлены на дошцы ў позе спячага рыцара, у баявым убранні, а яго жонкі ў амаль манашых адзеннях. З цягам часу ў касцёле былі пахаваны некалькі пакаленняў Сапегаў. Пасля Другой сусветнай вайны касцёл быў зачынены, а крыпты з целамі разрабаваны. Надмагілле Паўла Сапега ў 1970-я гады была перавезена ў музей старажытнабеларускай культуры ў Мінск, па іншых крыніцах яна размешчаны ў музеі Акадэміі Навук. Ну скажыце, хіба рарытэтам месца ў музеях? Ім месца на радзіме, туды, куды захочуць прыехаць людзі, каб паглядзець ды пакланіцца.

Падчас Напалеонаўскага шэсця на ўсход у манашых кельях манахі размесцілі французскае войска. Кажуць што да сённяшняга часу на тэрыторыі манастыра знаходзяць старыя бутэлькі з французскім віном. Падчас паўстання 1830-31 гадоў, нашыя вольналюбівыя продкі былі пакараны - расійская ўлада зачыняе кляштар францысканцаў і ў яго будынку размяшчаюць ваенную частку!!!


У ХХ стагоддзі сцены манастыра размяшчалі польскіх салдат. Ім на змену прыйшлі чарвонаармейцы, а затым і немцы. І толькі на пачатку 90-х будынак быў перададзены на музею, які там і месціўся да апошняга часу. Пакуль у 2008 годзе яго не зачынілі.


Касцёл з манастыром быў так цудоўна спраектаваны, што 12 комінаў поўнасцю атаплівалі вялізарныя памяшканні. Але савецкая ўлада вырашыла, што коміны - гэта старажытная звычка. Коміны забудавалі, а замест іх набудавалі 85 печак для дзіцячага інтэрната, які размяшчаўся ў келіях. Але яны не спраўляліся з ацяпленнем і пакоі так і заставаліся халоднымі. Урок з гэтага можна вынесці - нефіг кранаць кое, што спраектавалі архітэктары, усёроўна сам не разбярэшся.

Каля сценаў касцёла знайшлі свой апошні прытулак як салдаты І сусветнай вайны




так і тыя, хто быў катаваны ў часы Другой сусветнай.




Пра манастыр таксама існуе паданне ў мясцовых жыхароў.

Паданне
Старое паданне распавядае пра Белую даму, ці Белую Панну. Даўно Павел Стефан Сапега выдзяліў грошы на пабудову касцёла і манастыра на тэрыторыі мястэчка, а будаўнікам паабяцаў, што пры выкананні ўсіх тэрмінаў яны атрымаюць вялікую ўзнагароду. Гэта вельмі радавала майстраў і калі праца ўжо ішла да сканчэння адна з вежаў абвалілася без аніякай падставы. Адбудавалі наноў вежу, але і яна праз некалькі дзён зноўку абвалілася. Так будаўнікі тры разы аднаўлялі вежу. Пасля трэццяга выпадку вырашылі яны, што нячыстая сіла рушыць вежы касцёла і вырашылі прынесці ахвяру. А будзе ёй тая, хто першая прынясе абед свайму мужу. І першай прыйшла жонка аднаго з маладых будаўнікоў, якія толькі нядаўна зладзілі вяселле. За сваё каханне маладая дзеўчына паплацілася, яе замуравалі зажыва ў адной са сцен манастыра. З тых часоў па калідорах манастыра ходзіць непрыкаяная душа маладой дзеўчыны, якую і завуць Белая Панна. А вежа з тых часоў перастала руйнавацца і трымаюцца на злосці гэтай жанчыны.


НАШЫЯ ЧАСЫ
Гэта можна аднесці да падання… калі б не выпадак, калі ў 1990-я, калі пачалася рэканструкцыя манастыра адна са сцен не дала расколіну. І будаўнікі знайшлі ў сцяне шкілет жанчыны. Рэшткі жанчыны склалі ў скрынку, і папрасілі двух працоўных аднесці і прыхаваць на касцёльных могілках, каб пасля асвяціць магілу. Але яны вырашылі спыніцца на піва і косткі згубілі. Кажуць, што душа непахаванай жанчыры раззлавалася і на працягу 2-х месяцаў гэтыя будаўнікі пайшлі з жыцця. А па сцяне манастыра з таго часу пачалі зноўку разыходзіцца расколіны.


Існуе паданне, што з-за руйнавання замка, прывіды перабіраюцца час ад часу ў касцёл і манастыр францысканцаў. Чорны манах з'яўляецца ў вежы манастыра як тонкі сілуэт. І калі ў гэты час нехта знаходзіцца ў вежы, то ён як прыкаваны назірае за тым як сцены мяняюць свой выгляд і парушыцца не могуць. У келіях можна пачуць крокі чалавека, шкрэбет па сценах. А часам ў вакне ноччу можна пабачыць твар маладой жанчыны. Прыкладаў пра з'яўленне прывідаў вельмі шмат, і вельмі шмат датуецца 2000мі гадамі… так што, калі хаціце адчуць прыток крыві ў скроні - прыяджайце ў Гальшаны ў ясны месяц і паблукайце па наваколлі.

На іншым баку ад касцёла знаходзіцца старажытнае гарадзішча, дзе калісьці стаяў драўляны замак князя Гольшы, і што з ім стала не вядома да сённяшняга часу. Але зноўткі… існуе паданне.


Паданне
Прыгожая дачка князя закахалася ў прасталюдзіна. І каханне было настолькі моцным, што яна вырашыла пайсці насуперак ўсім традыцыям векавым. Пайшла да сваёй маці і прызналася ёй ва ўсім, у спадзяванні, што тая зразумее яе і ўгаворыць бацьку на шлюб. Але тая так раззалавалася і пракляла дачку: "Няхай ўсё праваліцца навокал, але замуж за прасталюдзіна ты не пойзеш!". І ў адначассе ўвесь палац з яго жыхарамі пайшоў пад землю. І пачала ўзвышацца ў Гальшанах вялікая гара, як напамін пра зніклы замак, а дамы якія стаялі вакол замка ператварыліся ў пагоркі.\


НАШЫ ДНІ
Старыя гальшанцы распавядаюць, што на гары знаходзіцца расколіна, якой не бачна канца. І што калі кінуць каменьчык, то толькі праз пару хвілін пачуеш водгук таго, што ён дайшоў да дна. У апошнія гады шчыліна пачала зарастаць зямлёй. Але старыя ўпэўніваюць, што самі кідалі каменні ў гэтую яму.



Калі падняцца на гарадзішча, то можна пабачыць вось такую рачулку, і кожны ўладар хаты можа адчуць сябе як у Галандыі, бо каб патрапіць да каліткі трэба прайсці па самаробных мастах.


На гандлёвай плошчы ў 2000-я гады быў размешчаны валун (так папулярны ў нашыя часы, амаль дармавы матэрыял для помніка), на якім была ўсталявана шыльда ў гонар Соф'і Гальшанскай, той самай, якая паклала пачатак роду Ягелонаў.




А само мястэчка адрозніваецца ад іншых, яшчэ захаваўшайся старой забудовай...


хаця відаць нямногія лічуць, што старажытнасць гэта прыгожа і, як бачыце, сайдынгам прыбралі ўсю арыгінальнасць.

У нашай краіне ініцыятыва наказуема. У 2008 годзе ў Палацы Прадстаўнікоў прамільгнула думка адзначыць 400-годдзе існавання Гальшанскага замка і распачаць правядзенне штогадовых Фэстаў прывідаў на тэрыторыі замка, але гэта думка неяк хутка знікла ў дэпутатаў.


Выдзеленыя грошы пайшлі на ўпарадкаванне сцежак вакол замка. Вось так.


P.S. Нават і не ведаю, верыць у містыку ці не, але пры закачцы матэрыяла адмаўляліся закідвацца некаторыя фоткі, а такога раней не было ніколі... Хаця можа проста супадзенне.
Tags: Ашмяны, Вандроўкі, Вандроўкі Беларусь, Гальшанскі, Гарадзенская вобласць, Гарбанёў, Жаба, Кунцэвіч, Масевіч, Пац, Сапега
Subscribe

  • ВЫСТАВА "Аптэка ў старой сядзібе" (МІНСК)

    Вы не паверыце, але гэта чарговая спроба вярнуцца ў ЖЖ. Пакуль толькі як рэклама мерапрыемстваў, што зацікавілі нас і магчыма зацікавяць і вас. А там…

  • Як шмат сяброў вярнулася...

    Даўно не была тут, а як пагляжу дык зусім даўно і не пісала ў ЖЖ. А тут зайшла, і пабачыла, што столькі сяброў вярнулася зноўку пісаць. Падчысціла…

  • Музей "Беларусь міні "

    "Беларусь міні " – гэта новы музей, які адчыніўся ў Мінску напярэдадні навагодніх святаў. Яго асноўная мэта для мяне відавочна…

  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 14 comments

  • ВЫСТАВА "Аптэка ў старой сядзібе" (МІНСК)

    Вы не паверыце, але гэта чарговая спроба вярнуцца ў ЖЖ. Пакуль толькі як рэклама мерапрыемстваў, што зацікавілі нас і магчыма зацікавяць і вас. А там…

  • Як шмат сяброў вярнулася...

    Даўно не была тут, а як пагляжу дык зусім даўно і не пісала ў ЖЖ. А тут зайшла, і пабачыла, што столькі сяброў вярнулася зноўку пісаць. Падчысціла…

  • Музей "Беларусь міні "

    "Беларусь міні " – гэта новы музей, які адчыніўся ў Мінску напярэдадні навагодніх святаў. Яго асноўная мэта для мяне відавочна…