AzarkinM (azarkinm) wrote,
AzarkinM
azarkinm

ПРЫЛУКІ (Мінская вобласць)

Прыгожыя мясціны Прылукі, знаходзяцца зусім побач з Мінскам, што якраз такі і з’яўляецца плюсам для зімовых вандровак.


Упершыню мясціны ўзгадваюцца ў 1567 годзе як сяло, якое належыла спачатку Есьманам, пасля Горскім ды Статкевічаў.


У Прылуках ў свой час існавалі дзве праваслаўныя царквы Траецкая і Успенская, каля сцен якіх знаходзілі свой апошні прытулак прадстаўнікі вядомых радоў – Агінскія, Статкевічы, Вішнявецкія (цэрквы да нашых дзён не захаваліся). Пасля Статкевічаў сялом валодаюць Іваноўскія, Прушынскія і Ашторп. Апошнім Прылукі прыйшлі з пасагам Людвікі Прушынскай, якая абралася шлюбам з Францішкам Ашторпам. Іх сын Леон Ашторп быў вельмі вясёлым, гасцінным ўладаром Прылук, пастаянныя прыёмы, вясёлыя імпрэзы несканчаліся, госьці маглі знаходзіцца ў палацы па некалькі тыдняў. Леону належыла таксама вёска Дукора, дзе быў размешчаны тэатр і карцінная галерэя.


Нажаль вясёлы Леон патануў у Свіслачы недалёк ад Дукоры ў 1850 годзе не пакінуўшы спадчаннікаў і маёнтак пераходзіць да яго сястры Людвікі, якая праз некаторы час становіцца жонкай Атона Гарвата. Пры Гарватах Прылукі па сапраўднаму расквітнелі.

Малюнак Напалеона Орды.

Атон заняўся перабудовай маёнтка ў прыгожы палац гатычнага стылю. Разбівае парк, закладае аранжэрэю, будуе вежу з гадзіннікам і кітайскую альтанку.

Атон Гарват


фота з globus.tut.by

У 1872 годзе Гарваты прадаюць Прылукі Эмерыку Гуттэн-Чапскаму (1828-1896), удзельніку Крымскай вайны, былому віцэ-губернатару Наўгародскай, Пецярбуржскай губерней, які на момант набыткаў займаў пасаду Дырэктара ляснога дэпартаменту.


У Эмерыка было двое сыноў, старэйшы Кароль і малодшы Ежы. З 1890-х гадоў ён перадае для жылля Прылукі малодшаму сыну Ежы Чапскаму (1861–1930) і яго жонцы Юзэфіне Караліне фон Тун-Гогенштэйн (1867–1903) дачцы вельмі ўплывовай сям’і Аўстра-Венгрыі.

Ежы Чапскі з жонкай і дачкой Леапальдзінай

Паўнавартым уладаром палаца Ежы становіцца пасля таго, як у 1894 годзе Эмерык Чапскі перадае ўсе справы малодшаму сыну і з’яджае ў Кракаў, а старэйшаму Каралю пакідае Станькава. Чаму такі не роўны падзел? Па логіцы і ўсім законам павінна было ўсё дастацца старэйшаму сыну ж? А справа ў тым, што Караль быў вельмі хворавітым, пастаянная цяжкія хваробы сталі аргументам для Эмерыка перадаць усе справы Ежы. Хаця, з цягам часу Караль ажаніўся, меў 5 дзяцей і быў 11 гадоў галавой (па сучаснаму мэрам) горада Мінска. Вось скажыце, хоць нехта з сучасных мінчан ведае пра гэта? Але вернімся да ўладароў Прылук, бо пра Караля Чапскага размова пойдзе ў маім расповядзе пра Станькава.


Маладая сям’я Чапскіх надала палацу новае жыццё. Для свайго новага дома набываецца новая мэбля, якую вязуць з Еўропы. На сцянах размяшчаюцца карціны Матэйка, Вейсэнгофа, Стахевіча, Косака. А ў залях можна было пабачыць прыгожае срэбра, фарфор з Саксоніі і Францыі.


Найбольш каштоўныя прадметы сям’і былі размешчаны ў 1914 годзе ў Мінскім банку на захаванне, дзе нажаль і зніклі. Палац у Прылуках лічыўся адным з самых прыгожых палацаў таго часу. Тут гасцявалі Чэслаў і Станіслаў Манюшка, Напалеон Орда ды і шмат іншых вядомых дзеячоў і знакамітасцяў.


Так выглядаў палац у лепшыя свае часы. Вакол яго не было дрэваў з боку гары, тут размяшчаліся прыступкі па якіх можна было спусціцца ўніз. Адсутнасць дрэваў давала магчымасць палацу быць бачным здалёк.


У Ежы Чапскага была вялікая сям’я – 7 дзяцей – Юзэф, Леапальдзіна, Лізавета, Караліна, Марыя, Станіслаў і Роза.


Усё было цудоўна ў жыцці сям’і. Юзэфіна была сямейным чалавекам, усю сваю любоў аддавала дзецям і была шчасліва ад гэтага, але здарылася трагедыя. У 1903 годзе, падчас сваёй 8 цяжарнасці Юзэфіна памірае ва ўзросце 36 год. А гэта адно з апошніх фота зробленых у 1903 годзе, калі ўся сям'я яшчэ разам.


Пахавалі яе ў вёсцы Валчковічы, на мясцовых могілках, дзе ў 1904 годзе быў закладзены касцёл Маці Божай і Сэрца Іесуса, а на магіле ўсталявана вялікая піраміда з крыжом зверху. Фінансаваў будаўніцтва касцёла і гаспадарчых прыбудоў сам Ежы Чапскі. У 1930-я гады касцёл зачынілі, ў 1940-я мясцовыя жыхары разабралі яго на будоўлю пячэй ды дамоў, а ў 1960-я яе рэшткі былі ўзарваны. З прыходам Незалежнасці ў 1990-я гады на месцы касцёла быў усталяваны вялікі металічны крыж.

фота з сайта hata.by

Ежы Чапскі з сям’ёй жыў у палацы да 1917 года, а пасля рэвалюцыі з’ехаў у Польшчу, а затым у Рым.


У 1925 ён ажаніўся другі раз на Паліне Ахматавай дваранскага паходжання, якая таксама знаходзілася ўжо ў эміграцыі.


Памірае Ежы ў 1930 годзе ў Польшчы ў маёнтку дачцы Караліны і яе мужа Генрыха Пшэўлоцкага. А яго ўнук Ян Пшэўлоцкі праз 70 год пасля гэтага выдасць цудоўную кнігу-альбом са старымі фатаздымкамі беларускіх маёнткаў ХІХ ст., дзе будзе прысутнічаць не толькі сям'я Чапскіх.


У 1926 годзе, ў палацы Чапскіх здымаўся першы беларускі мастацкі фільм “Лясная быль”. Каб ячшэ можна было пабачыць яго гэта сапраўды было б цудоўна. Хаця, як я даведалася сёння, гэты фільм быў выкуплены ў Расіі і нават адрэстаўраваны. Пару кадраў можна паглядзець пагэтай спасылцы.




Падчас Другой сусветнай вайны яго сын Юзаф Чапскі, сын Ежы і Юзэфіны, ваяваў у войску Супраціўлення і вызваляў Парыж, за што быў узнагароджаны ордэнам Пачэснага легіёну. У 1980-я гады ён даслаў у Нацыянальны мастацкі музей гравюру з выглядамі Мінска зробленыя ў 1940-я гады.


Падчас Другой сусветнай вайны ў будынку палаца Чапскіх знаходзілася рэзідэнцыя гаўляйтэра В.Кубэ. У 1944 палац быў часткова разбураны і адбудоўваўся ў пасляваенны час. За час баявых дзеянняў быў страчаны і парк па якім любілі гуляць не мала вядомых людзей ХІХ-ХХ стагоддзя.

Сямейнае фота, і лесвіца праз 100 год пасля гэтага.




Пасля аднаўлення палаца тут месцілася Мінская вопытная станцыя па барацьбе з каларадскім жуком пры Усесаюзным інстытуце абароны раслін, у 1971 годзе якая была перароблена ў Інстытут абароны раслін, які і зараз працягвае размяшчацца ў палацы.




Мы з задавальненнем паблукалі вакол палаца ў цудоўны восеньскі дзень, але мне падаецца гэта вандроўка будзе прыгожай у любы час, зімой ці летам. Тут заўсёды можна будзе найсці нешта прыгожае і сваеасаблівае.




Вандруючы па цікавым мясцінам Беларусі, так хочацца верыць, што такія помнікі архітэктуры чакае лепшае жыццё.


Так некалькі год таму, замянілі агароджу вакол палаца.
БЫЛО

ЗАРАЗ




І напрыканцы... давайце пазнаёмімся крыху з лёсам усіх дзяцей Юрыя Гуттэн-Чапскага.

Леапальдзіна (1887—1969) у 1905 годзе замужам за Леонам Лубаньскім (1861—1944) ад якога мела 4 дзяцей. Пасля смерці мужа ў 1945 годзе ва ўзросце 58 год выходзіць другі раз замуж за Аляксандра Гофмана (1890—1964).

Эльжбета (1888—1972). Нажаль замуж так і не выйшла.

Караліна (1891—1967) з 1919 года замужам за Генрыхам Пшаўлоцкім (1884—1981) мела 7 дзяцей. У яе маёнтку ў 69 год памірае Юры Чапскі. Сын Караліны і Генрыха - Ян Пшаўлоцкі выдаў кнігу "Навокал палацу і падворку" з сямейнымі і не толькі фатаздымкамі ХІХ ст ў 2009 годзе.

Марыя (1894—1981).

Вучылася ў Варшаўскім і Кракаўскім універсітэце. Пасля Другой сусветнай вайны жыла ў Парыжы і займалася вывучэннем і даследваннем Рэчы Паспалітай у ХVІ ст. Выдала некалькі кніг адна з якой “Еўропа ў сям’і”

дзе вельмі шмат распавяла пра сваю сям’ю, пра дзядулю і пра маёнткі ў Прылуках і Станькава.

Юзаф (Юзаф-Эмерык-Ігнат-Антон-Франц-дэ Паўла-Марыя) (1896—1993).

Скончыў юрыдычны факультэт Санкт-Пецярбуржскага ўніверсітэту. Пасля Першай сусветнай вайны вучыўся мастацтву ў лепшых школах Варшавы ды Парыжа. 1 верасня 1939 года быў прызваны ў Польскую армію, а праз месяц патрапіў у палон на Украіне. У 1941 годзе быў вызвалены па пагадненню Польскага боку з Савецкім саюзам і ўступіў у войска Андэрса. Пасля вайны жыў недалёк ад Парыжу і займаўся мастацтвам.

Юзаф Чапскі. Блакітнае мора. 1955
Яго расповяды служылі адной з крыніц Анжэла Вайды пры здымках фільма "Катынь". Менавіта Юзаф даслаў гравюры ў Нацыянальны музей Беларусі ў 80-я гады.

Станіслаў (Станіслаў-Франц-дэ Паўла-Марыя-Герсан) (1898—1959) — ажаніўся ў 1929 з Верэн Наркевіч-Ёдкай (1909—1992), меў 3 дзяцей.

Роза (1901—1986) — у 1920 годзе выйшла замуж за графа Ігната Зіберг-Плятара (1893—1973). Мела 3 дзяцей.


P.S. Існуе паданне, што калі закладваўся парк вакол палаца, Юры Чапскі адмерыў 365 крокаў (колькі дзён у годзе) і загадаў тут размяшчаць браму. Ці так гэта? Даведвацца вам! Будзеце там, падлічыце.


---------------------------------




Пытанне.
А што не так з нашай фарбай? Чаму праз год ці два пасля фарбавання яна пачынае трэскацца, аблазіць і палац набывае выгляд бяздомнага. Яе што разводзяць нечым?
Tags: Іваноўскі, Ашторп, Вандроўкі, Вандроўкі Беларусь, Горват, Горскі, Есьман, Мінская вобласць, Мінскі раён, Прушынскі, Статкевіч, Чапскі
Subscribe

  • Настолкі з дзяцінства.

    Учора ў абмеркаванні тэмы гульняў http://azarkinm.livejournal.com/155780.html з incopolis закранулі тэму гульняў нашага дзяцінства. І з…

  • Настальгірую

    Чарговая хваля настальгіі... а памятаеце? Чип и Дейл спешат на помощь Утиные истории Мишки Гамми Алладин Чудеса на виражах Пчёлка…

  • Настальгія

    Настальгія гэта вялікая моц. У якой бы краіне мы не жылі... але дзяцінства гэта нейкі святы скарб, які мы нясем па жыцці. Мы запамінаем маленькія…

  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 31 comments

  • Настолкі з дзяцінства.

    Учора ў абмеркаванні тэмы гульняў http://azarkinm.livejournal.com/155780.html з incopolis закранулі тэму гульняў нашага дзяцінства. І з…

  • Настальгірую

    Чарговая хваля настальгіі... а памятаеце? Чип и Дейл спешат на помощь Утиные истории Мишки Гамми Алладин Чудеса на виражах Пчёлка…

  • Настальгія

    Настальгія гэта вялікая моц. У якой бы краіне мы не жылі... але дзяцінства гэта нейкі святы скарб, які мы нясем па жыцці. Мы запамінаем маленькія…