AzarkinM (azarkinm) wrote,
AzarkinM
azarkinm

ЭМІЛІЯ ПЛЯТЭР

Ці ведаеце вы хто такая Эмілія Плятэр? Ці можа чулі калісьці? А дзеці ў школе ведаюць пра цудоўную беларуску-змагарку? А фільмы на Беларусі здымалі пра яе? НЕ! А яе лічаць сваёй гераіняй і літоўцы, і палякі, ва ўсім свеце яна стала прыкладам патрыятызму.










Ну а ўнізе сам тэкст які друкаваўся ў часопісе калі камусьці зручней так чытаць.

----------------------

ЭМІЛІЯ ПЛЯТЭР – БЕЛАРУСКАЯ ЖАННА Д'АРК

Пра цудоўную постаць беларускай гісторыі, 24-гадовую дзяўчыну Эмілію, павінен ведаць кожны беларус, бо яна з’яўляецца прыкладам патрыятызму і гонару за нашых продкаў.

Нарадзілася графіня Эмілія Плятэр 13 лістапада 1806 года ў Вільні і паходзіла з вядомага на прасторах Вялікага княства Літоўскага роду Плятэраў, які перабраўся на беларускія землі з Вестфаліі ў XV cт. Успаміны пра Плятэраў сустракаюцца ў гістарычных хроніках, пачынаючы з 1160 года.
Але і “багатыя таксама плачуць”… Адносіны бацькоў Францішка Ксаверыя Плятэра і Ганны Моль не складваюцца, і Эмілія разам з маці пераязджае да сваякоў Плятэраў у Ліксну (Дынабургскі ўезд, Віцебская губернія (зараз тэрыторыя належыць Латвіі). Тут мелася вялікая бібліятэка, якая моцна вабіла маладую дзяўчыну. Эмілія цікавілася дзіўнымі на той час для дзяўчынкі кнігамі – матэматыкай і гісторыяй, а сярод любымых заняткаў былі – фехтаванне, вярхавая язда і страляніна са зброі. Сярод гістарычных постацяў для яе на першым месцы быў генерал Тадэвуш Касцюшка. Яна нават папрасіла, каб у яе пакоі на сцяне заўсёды знаходзілася выява беларускага героя.

З гадамі, не без уплыву філаматаў, інтарэс да гісторыі Бацькаўшчыны ў Эміліі толькі ўзрастаў. Яна пачала захапляцца этнаграфіяй, збірала показкі, паданні, казкі і песні Віцебшчыны. Добра танчыла беларускія народныя танцы і спявала самотныя “галаслівыя песні”, якімі аплакваюць нябожчыкаў.
Яна марыла пра подзвігі і калі даведалася пра паўстанне ў Варшаве ў 1830 годзе, то адразу пачала аб’язджаць сваіх сваякоў навокал і збіраць атрад для падтрымкі паўстанцаў.

Ідэі аднаўлення Рэчы Паспалітай і Вялікага княства Літоўскага былі вельмі блізкімі для Эміліі і ад моманту ваенных дзеянняў яны цалкам паглынаюць маладое сэрца дзяўчыны.

Апантаная ідэяй, Плятэр робіць красамоўныя выступы і пераконвае нават тых, хто першапачаткова выступаў супраць удзелу ў паўстанні і плаванаваў адсядзецца ў сваім маёнтку.

Толькі пасля выступу на плошчы каля касцёла ў Дусятах да яе далучаюцца 280 стралкоў, 60 коннікаў і некалькі сотняў касінераў. Паўстанцы пад кіраўніцтвам Эміліі Плятэр захопліваюць усё большыя і большыя мястэчкі, і праз некаторы час войска Плятэр аб’ядноўваецца з польскім войскам на чале з генералам Хлапоўскім. Эміліі прысвойваюць званне капітана і прапаноўваюць кіраўніцтва 1-й роты 25-га лінейнага палка паўстанцаў.

Гэта была рэдкая падзея для тых часоў, каб жанчына кіравала войскам, ды яшчэ ў такім званні. У Коўна 24-гадовая Эмілія, якая яшчэ некалькі месяцаў таму танчыла ў сваім маёнтку, мяняе кіцель на сукенку і прымае ўдзел у балі, арганізаваным у яе гонар сваячніцай Адама Міцкевіча, а на наступны дзень зноўку бітва, і зноўку перамога.

Расійскіх войскаў становіцца ўсё больш і больш, і паўстанцы пачынаюць цярпець паразы. Ваенны савет прымае рашэнне падзяліць армію на тры часткі і рухацца ў розных накірунках. Калі Эмілія дазнаецца, што яе часта войска павінна рухацца ў бок Прусі,і то адмаўляецца падпарадкоўвацца, і яе словы “Лепей загінуць з гонарам, чым скончыць такой ганьбай!” становяцца цытатай гісторыі. Яна сыходзіць з войска Хлапоўскага і накіроўваецца са сваім атрадам у бок Варшавы, каб падтрымаць паўстанцаў, але ўсе планы Эміліі спыняе хвароба…

Яе сябры даюць ёй прытулак у маёнтку Абламовічаў (сучасны Вайнежэрыс, Літва), дзе як гувернантка яна жыве некалькі дзён. Зветскі аб падаўленні паўстання ў Варшаве канчаткова дабіваюць і так хворую дзяўчыну і 23 кастрычніка 1831 года Эмілія памірае.

Адам Міцкевіч, уражаны ўзнёслымі марамі і подзвігамі Эміліі, піша свой твор “Смерць палкоўніка”, і імя Эміліі Плятэр становіцца сімвалам нязгаснага духу на прасторах былой Рэчы Паспалітай. У Польшчы ды сучаснай Літве вобраз Эміліі прысутнічае на нацыянальнай валюце. Акрамя таго, у Варшаве ў гонар паўстанкі названа адна з плошчаў, а ў Літве ёй пастаўлены помнікі і яе імя носіць адзін з відаў кветкі клемаціс. І толькі пакутная Беларусь, за чыю гісторыю змагалася дзяўчына, як заўсёды ігнаруе сваіх герояў. У Беларусі дагэтуль няма ні помніка, ні мемарыяльнага знака, які б ушаноўваў нашу выдатную суайчынніцу.

Тым не менш, захаваўся маёнтак Плятэраў у вёсцы Опса Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці, якому патрэбна грунтоўная рэстаўрацыя. Акрамя таг,о добра захавалася капліца-ўсыпальніца Плятэраў у вёсцы Ахмераўка Браслаўскага раёна. Маёнтак не ўцалеў, аднак парк знаходзіцца ў добрым стане.

Смерць палкоўніка

На палянцы зялёнай, між думных бароў,
Дзе пад клёнам хацінка старая,
Бы застыў у зняменні атрад ваяроў:
Іхні там камандзір памірае.

Людзі з вёсак збіраюцца тут, ля варот.
Ён, палкоўнік, быў слаўны, няйначай,
Раз яму спагадае так просты народ,
Пра яго ўсё пытае ды плача.

Вось палкоўнік каня асядлаць загадаў
І прывесці бліжэй да парога.
Перад смерцю яшчэ раз хоць глянуць жадаў
Ён на друга свайго баявога.

Загадаў свой прынесці паходны мундзір,
Свой кінжал, зброю, пояс стралецкі.
Ён хацеў і з рыштункам сваім, камандзір,
Развітацца, як колісь Чарнецкі.

А калі ўжо ад хаты каня адвялі,
Ксёндз туды увайшоў з панам Богам.
Людзі з вёсак маліцца хутчэй пачалі,
Ціха ўкленчыўшы перад парогам.

Спалатнеўшы, паўстанцы стаялі ў дзвярах.
Нават воі Касцюшкі былыя,
Што прайшлі ўсе агні, агрубелі ў баях,
Слёз сваіх не хавалі, сівыя.

Раным-рана ў капліцы званіць пачалі.
Ды хаваць камандзіра жаўнеры
Не змаглі: наляцелі якраз маскалі...
У капліцы для ўсіх - насцеж дзверы.

Там ляжаў ён на лаве - ў спакоі чало.
У руках яго - крыж, збоч - нягнуткі
Нож-кінжал і ружжо, ва ўзгалоўі - сядло.
Люд дзівіўся: такі маладзюткі!

Ды чаму твар дзявочы ў байца? Два грудкі...
Хто ж мог знаць, што баёў завадатар
Быў... дзяўчынай! Была - слёз не трэба, жанкі -
То ліцвінка Эмілія Плятэр!

Адам Міцкевіч
(Пераклаў Кастусь Цвірка)
Tags: Мы павінны ганарыцца, Плятэр, артыкул
Subscribe

  • Напрыканцы Алімпіяды нам пашансціла

    Вось мы і маем увесь набор медалёў. :-). Вельмі радая за нас усіх, хаця мы і не маем да гэтага ніякага дачынення, толькі тыя людзі, якія іх…

  • Бронза

    АААААА.... У Беларусі першая мядаль на Алімпіядзе. Бронза ў біятлоне.

  • Алімпіяда?... Алімпіяда!...

    Штосьці мне падказвае, што акрыленыя нашыя босссссы краіны пасля перамогу на правядзенне Чэмпіяната свету па хакею пойдуць далей у планах. Ці не…

  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 2 comments