AzarkinM (azarkinm) wrote,
AzarkinM
azarkinm

ВЕРАСКАВА (Гарадзенская вобласць)

Мястэчка Вераскава, што на Наваградчыне, знаходзіцца ў цудоўным месцы, якое можна назваць “гістарычным колам маёнткаў”. Зараз маёнтак знаходзіцца ў вялікім запусценні, а калісьці тут жылі цудоўныя людзі, якія аддавалі жыцці за сваю Радзіму. У нашы часы пакуль яшчэ можна знайсці рэшткі былога маёнтка Брахоцкіх. Вандруйце!


Першапачаткова маёнтак Вераскава належаў Тамашу Дыбоўскаму, галаве наваградскага суда. У 1841 годзе дачка Тамаша Дыбоўскага і Антаніны Маркевіч Алена Дыбоўская (1823–1873) выходзіць замуж за Уладзіслава Брахоцкага.

Уладзіслаў Брахоцкі (1810-1896) ўдзельнік паўстанняў 1831 і 1863 гадоў, апошні маршалак Наваградскага ваяводства, быў яркай і неардынарнай фігурай свайго часу. Нарадзіўся ў сям’і Роха Брахоцкага і Аляксандры Алендскай 24 студзеня 1810 года. Быў старэйшым сынам. Скончыў Віленскі ўніверсітэт. Удзельнічаў у паўстанні 1831 года ў шэрагах свайго дзядзькі Валенты Брахоцкага (1782-1856), які ўзначаліў узбройны рух Вілейскага і Дзісненскага паветаў. За ўдзел у паўстанні Уладзіслава царская ўлада ледзьве не пазбавіла радавога маёнтка ў Гаўе. Бацькі здолелі абараніць маёмасць сына, матывуючы непаўнагадовасцю Уладзіслава (гэта ў 20 год!). Пасля паўстання тры гады падлетак знаходзіўся ў эміграцыі, а калі вярнуўся на Радзіму, у якасці пакарання прымусова працаваў на ўрадавай службе – чыноўнікам у прыёмнай пры губернатары Вільні. Тры гады прайшлі, і Уладзіслаў вяртаецца ў маёнтак Гаўе на Навагрудчыне (зараз Іўеўскі раён), дзе акрамя традыцыйнай вытворчасці займаўся таксама вырошчваннем вінаграда.


Пабраўшыся шлюбам з Аленай Дыбоўскай, як я ўжо пісала, атрымлівае маёнтак Вераскава ў якасці пасага, дзе сямейная пара заўсёды праводзіла свецкія прыёмы і вечары. З 1858 па 1863 гады займае пасаду маршалка шляхты Наваградскага ваяводства, вядзе актыўнае грамадска-палітычнае жыццё. Уладзіслаў выступаў катэгарычна супраць алкаголю, таму на сваіх землях знішчыў усе пітныя ўстановы :-) (сваеасаблівы Ёзэф Булька ХІХ стагоддзя). Запрасіў віленскіх манашак для дапамогі ў Наваградскіх шпіталях хворым. З’яўляўся куратарам і фундатарам публічнай бібліятэкі ў Наваградку да 1860 года (пакуль генерал-губернатар Мураўёў не зачыніў яе).


Калі пачалося паўстанне Каліноўскага ў 1863 годзе, падтрымаў паўстанцаў. За актыўны ўдзел быў арыштаваны і сасланы ў Перм, а яго маёнтак Гаўе быў канфіскаваны і прададзены рускаму генералу Сахараву. За мужам у Сібір паехала і жонка, якая таксама актыўна дапамагала паўстанцам, хавала ў маёнку Вераскава зброю і харчаванне для войска. Можна сказаць, ўсе Брахоцкія без выключэння ўдзельнічалі ў паўстанні 1863 года. Праз 11 год ссылкі ў 1873 годзе Брахоцкія вяртаюцца ў Вераскава, які не быў канфіскаваны, так як быў уладаннем жонкі і да сканчэння свайго веку займаюцца дабраўпарадкаваннем і гаспадаркай на Наваградскіх землях.


У 1873 годзе амаль адразу пасля вяртання з ссылкі памерла Алена Брахоцкая. Пахавана была недалёк ад маёнтка каля капліцы ў Вераскаве. Амаль праз 20 год побач з жонкай лёг спачываць і Уладзіслаў. Пасля Другой сусветнай вайны капліца была спалена, труны разрабаваны.

Паколькі дзяцей у Алены і Уладзіслава Брахоўскіх не было, то пасля 1896 года маёнтак пераходзіць да пляменніка Уладзіслава – Уладзіслава Тамаша Брахоцкага.


Уладзіслаў Тамаш Брахоцкі (1856-1932) быў адзіным сынам Аляксандра Брахоцкага і Аліны Мінейка. Акрамя яго ў бацькоў было яшчэ 5 дачок – Ванда, Эмілія, Марыя, Алена, Сафія. Уладзіслаў Тамаш актыўна займаўся гаспадаркай і хутка давёў яе да высокага ўзроўню. Уладар радавога маёнтка ў Мала Мажэйкавым (дастаўся ад бацькоў), Морына (перайшоў у спадчыну ад бяздзетнага брата бацькі Антонія Брахоцкага) і Вераскава (атрымаў у спадчыну ад бяздзетнага Уладзіслава Брахоцкага).


Уладзіслаў Тамаш быў два разы жанаты. Ад першага шлюба з Сафіяй Моль у яго было сямёра дзяцей: чатыры сыны - Аляксандр (атрымаў пасля смерці бацькі Морынава), Станіслаў (у спадчыну атрымаў Вераскава), Валенты (памер у 1917 годзе ва ўзросце 24 год) , Анжэй (атрымаў М.Мажэйкава), і тры дачкі - Алена, Марыя, Ганна. Другі раз жаніўся пасля смерці жонкі на Катажыне Баліньскай і дзяцей ужо з-за ўзроста не меў.


Перад Першай сусветнай вайной ва ўсіх сваіх маёнтках арганізаваў бясплатныя польскія школы. У Вераскаве адчыніў вінакурню і пілараму. Ахвяраваў грошы на будаўніцтва першага польскага тэатра ў Вільні. Першая сусветная вайна падарвала гаспадарку і давяла яго да заняпаду, але пасля, напрацягу некалькіх год вывеў яе на даваенны ўзровень.


Пасля смерці Уладзіслава Тамаша, як я ужо казала, маёнткі былі падзелены паміж сынамі і Вераскава пераходзіць да Станіслава Брахоцкага (1892–1942). У 1911 годзе ён закончыў класічную гімназію ў Вільні і паступіў на сельскагаспадарчы факультэт Ягелонскага ўніверсітэта ў Кракаве. У пачатку Першай сусветнай вайны быў прызваны на ваенную службу. У 1914 г. скончыў Цвярскую кавалерыйскую школу і быў прызначаны ў 13-ы Нарвскі полк, дзе праслужыў да рэвалюцыі 1917 года. Пасля вярнуўся на радзіму і прымкнуў да польскай самаабароны ў Шчучыне. Сфарміраваў конны атрад. У наступным паручнік Станіслаў Брахоцкі браў удзел ва ўсіх паходах і бітвах да канца вайны ў складзе 13-га палка Віленскай кавалерыі арміі генерала Жэлігоўскага. У палку лічыўся адным з найвыдатнейшых афіцэраў і быў узнагароджаны ордэнам «Віртуці Мілітары» і Крыжам змагароў.


Пасля дэмабілізацыі з войска Станіслаў з жонкай Сафіяй Коньча жыў у маёнтку Вераскава. Займаецца аднаўленнем гаспадаркі разам з бацькам.


Падчас Другой сусветнай вайны быў арыштаваны і змешчаны ў лагер ваеннапалонных польскіх салдат у Паланзе. Пасля вызвалення з лагера прыбыў у Варшаву, дзе памёр у 1942 годзе. Жонка Сафія с сынам Станіславам і дочкамі Ганнай і Ірэнай эмігрыравалі ў Англію, а пасля вайны — у Канаду.
Вось такая яна гісторыя змагарскага рода Брахоцкіх, якія жылі ў Вераскаве.


Недалёка ад маёнтка сачыце за дарогай, каб не прапусціць сцежку, якая вядзе да пахавальнай капліцы. Гісторыя яе вяртання з-за нябыту таксама цікавая.

Капліца была пабудавана ў канцы ХІХ ст., калі памерла Алена Брахоцкая (Дыбоўская). Праз 20 год тут быў пахаваны і яе муж Уладзіслаў Брахоцкі.


Аляксандр Брахоцкі
У Уладзіслава Тамаша Брахоцкага (спадкаемцы маёнтка Вераскава і ўсіх астатніх маёнткаў роду) было 7 дзяцей. Старэйшы Аляксандр Брахоцкі атрымаў ад бацькі Морына. Ажаніўся з Аленай О’Рурк (родам з Уселюба) і меў траіх дзяцей – Анжэя, Ежы і дачку Сафію. Шлюб меў матэрыяльныя выгоды для Брахоцкага, а вось паразумення з жонкай не знаходзіў. Аляксандр застрэліўся ва ўзросце 44-год у 1934 годзе і быў пахаваны каля сямейнай капліцы ў Вераскава.


Алена Брахоцкая (О'Рурк)
Жонка Алена была энергічнай жанчынай і кіравала маёнткам пасля смерці мужа да 1939 года. Пасля таго, як савецкія войскі перайшлі мяжу Польшчы, ноччу сабрала брычку, прыхапіла дзяцей і каштоўныя рэчы і з’ехала з маёнтка ў Польшчу, а пасля – у Англію.

Прайшлі часы, дзеці падраслі, і пасля развалу СССР дачка Аляксандра – Соф’я – вырашыла наведаць мясціны дзяцінства.



Соф’я Аляксандра Брахоцкая (1921-1995), дачка Аляксандра Брахоцкага і Алены О’Рурк. Нарадзілася ў маёнтку Морына. Пасля 1939 года разам з маці і братамі эмігравала ў Англію. Скончыла літаратурны ўніверсітэт, працавала ў польскім аддзеле радыё Бі-Бі-Сі. Пісала вершы на ангельскай і польскай мовах.


Першы раз выйшла замуж у 1943 годзе за польскага лётчыка Алегерда Ілінскага. Праз тры тыдні пасля вяселля Альгерд загінуў падчас бою над Францыяй.


Сафія застаецца ўдавой у 23. Другі раз выходзіць замуж пасля вайны за амерыканскага дыпламата Моўзлі. Разам з мужам валодалі двума гатэлямі ў Корнуэле (Англія), трымалі вінныя склепы, мелі сваю свінаферму. Мелі дваіх дзяцей (сын загінуў у 22 гады і дачка Крысціна).


У 1992 годзе Сафія прыехала наведаць свае родныя мясціны ў Морынава. Пасля, пабачыўшы ў якім стане знаходзіцца радавая капліца сям’і ў Вераскаве, дамовілася з калгасам аб яе аднаўленні.


Ініцыятыву Сафіі падтрымалі і яе браты – Анжэй і Ежы, дачка Крысціна, суседзі і сябры з Корнуэла. На аднаўленне капліцы збіралі грошы ўсім светам. І вось 29 чэрвеня 1994 года яна зноўку прыехала ў Беларусь, каб пабачыць адноўленую капліцу. Побач з капліцай правялі набажэнствы і памінальную вячэру. А праз год, у кастрычніку 1995 года Сафія Брахоцкая адыйшла ў лепшы свет.






Напрыканцы 90-х у капліцы была устаноўлена пліта з яе імя, такім чынам, хаця бы маленькая кропелька семнадцацігадовай дзяўчыны, якая збягала ў 1939 годзе з гэтых мясцінаў, вярнулася да хаты.




Вось так, нашчадкі Брахоцкіх прычыніліся да аднаўлення сваёй былой спадчыны ў Беларусі.


P.S. Матэрыялаў нажаль вельмі мала, таму галоўнай крыніцай (але не адзінай) выкарыстоўваўся матэрыял А. Ігліцкага з сайта http://ivyenews.by/







P.P.S. У Вераскава акрамя паказанага вышэй можна знайсці таксама рэшткі старога бровара, спіртапрымальнік, старыя гаспадарчыя будынкі.

Паводле інфармацыі
www.pawet.net, www.interfax.by, www.westki.info, www.svaboda.org, lida.info
а таксама

Федарук А.Т., Старинные усадьбы Минского края.
Aftanazy. Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej
і іншых інтэрнэт крыніц

Tags: Ільінскі, Аленская, Брахоцкі, Вандроўкі, Вандроўкі Беларусь, Гарадзенская вобласць, Дыбоўскі, Маркевіч, Моль, Мінейка, Навагрудскі раён, О'Рурк
Subscribe

  • Як шмат сяброў вярнулася...

    Даўно не была тут, а як пагляжу дык зусім даўно і не пісала ў ЖЖ. А тут зайшла, і пабачыла, што столькі сяброў вярнулася зноўку пісаць. Падчысціла…

  • ДРЭВА ПРОДКАЎ

    Ці цікавіцеся вы сваімі прашчурамі? Збіраеце звесткі пра тое кім былі вашыя прадзядулі, стрыечныя браты бацькоў і вашыя? Ці ведаеце вы на якой…

  • Бэзавае воблака водару ў Батанічным садзе Мінска

    Калі вам падабаецца водар бэзу, то раю паспець у гэтыя выходныя атрымаць асалоду ад шпацыру па Батанічнаму саду Мінска. Знайсці разнакаляровы…

  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 17 comments

  • Як шмат сяброў вярнулася...

    Даўно не была тут, а як пагляжу дык зусім даўно і не пісала ў ЖЖ. А тут зайшла, і пабачыла, што столькі сяброў вярнулася зноўку пісаць. Падчысціла…

  • ДРЭВА ПРОДКАЎ

    Ці цікавіцеся вы сваімі прашчурамі? Збіраеце звесткі пра тое кім былі вашыя прадзядулі, стрыечныя браты бацькоў і вашыя? Ці ведаеце вы на якой…

  • Бэзавае воблака водару ў Батанічным садзе Мінска

    Калі вам падабаецца водар бэзу, то раю паспець у гэтыя выходныя атрымаць асалоду ад шпацыру па Батанічнаму саду Мінска. Знайсці разнакаляровы…