AzarkinM (azarkinm) wrote,
AzarkinM
azarkinm

НАЧА (Брэсцкая вобласць)

Ляхавіцкі раён багаты на сядзібы ХІХ стагоддзя, і Нача Брынздоўская – адна з іх. Маёнтак вядомы з XVI стагоддзя, калі належыў Неміровічам і Табаровічам. Пасля пераходзіць ва ўладанне вялікага князя літоўскага Сігізмунда Аўгуста, а праз некалькі год дорыцца князем А.Брынздзе, адсюль і характэрная назва, якая замацавалася за маёнткам. Хаця маёнтак і насіў назву сям'і, Брынздоўскія валодалі ім толькі два пакаленні. Далей Нача трапляе да Падарэўскіх, якія валодалі таксама Радванічамі і Ястрэмблем на той момант, а пасля перайшла да іезуітаў. Ордэн на тэрыторыі былога ВКЛ падтрымаў паўстанне Касцюшкі 1794 года, за што быў пазбаўлены ўсіх земляў. Нача перадаецца ва ўладанне князям Масальскім. І нарэшце-рэшт у 1798 годзе Начу набывае віцебскі ротмістр Францішак Ксаверы Чарноцкі для старэйшага сына Міхаіла, сыны якога перадавалі маёнтак у спадчыну да 1939 года.


Будынак сядзібы, які мы сёння можам бачыць у вёсцы, закладваўся пры Міхаіле Чарноцкім у 1810 годзе. Першапачаткова ён быў аднапавярховы, з двухскатным дахам. Значна пазней, ужо ў канцы ХІХ стагоддзя, ён перабудоўваўся з дабаўленнем нэагатычных элементаў, былі дабудаваныя правае і левае крыло.


З дзесяці пакояў, якія былі ў сядзібе, да нас дайшлі апісанні толькі двух – салона для сустрэчы гасцей і вялікай сталовай. Вядома, што ў сядзібе былі спальныя пакоі, кабінет і бібліятэка. Дэкор дома нічым не вызначаўся, тут была звычайная мэбля. З дарагой хіба можна было назваць гарнітур для салона ў стылі Людовіка XV. Ён налічваў 2 стала, 6 крэслаў, кушэтку і люстра. Уся мэбля была разная з элементамі пазалоты. На сценах віселі карціны, але гэта былі збольшага сямейныя партрэты Чарноцкіх. Толькі парадныя пакоі былі выкладзены паркетам, ва ўсіх астатніх на падлозе выкарыстоўвалася дошка. Былі ў палацы і прыгожыя кафлёвыя каміны.







гаспадарчыя будынкі маёнтка Нача

Разам з палацам традыцыйна закладваўся парк. Зараз, некалі прыгожы парк, пакідае пасля сябе ўражанне добра заросшага леса, і распланаванасць на зоны адпачынку знайсці ўжо амаль немагчыма. Калісьці ў парку акрамя традыцыйных клёнаў ды ліп раслі чорны арэх, конскі каштан з Паўночнай Амерыкі з ружовымі і белымі кветкамі, ліяна вістэрыя кітайская, лістоўніца польская і еўрапейская і шмат іншых дэкаратыўных дрэваў.


Калісьці з правага боку ўладары сядзібы зрабілі сваеасаблівыя сонечны гадзіннікі. Па колу былі высаджаны 12 лістоўніц, якія атаясамлівалі гадзіны, а паміж імі былі размешчаны валуны з надпісамі. Ёсць меркаванне, што гэта камяні памяці па загінуўшых у паўстанні 1863 года, бо Казімір Чарноцкі быў удзельнікам паўстання. Зараз яшчэ можна знайсці чатыры лістоўніцы, якія засталіся, адна з іх зусім сухая, таму арыентавацца ў гушчарах будзе прасцей.




Па парку можна знайсці шмат мемарыяльныя камянёў. А адразу за палацам знаходзіцца каменны круглы стол на маленькай ножцы.






Да прыгожага маёнтка вяла шырокая 11-метровая алея з высокімі італьянскімі чорнымі таполямі.

фота з сайта globus.tut.by

І сучасны выгляд алеі



Казімір Чарноцкі

Пасля смерці Казіміра Чарноцкага маёнтак пераходзіць да сына Міхала Чарноцкага (1860–1918). Першы раз Міхал ажаніўся ў 25 год на Вільгельміне Маеўскай, у шлюбе з якой на свет з'явіліся два сыны – Багдан і Вільгельм. Але Вельгельміна праз год пасля нараджэння другога сына захварэла і памерла. У другім шлюбе (з Марыяй Чарноцкай) у сям'і Міхаіла з'яўляецца яшчэ шасцёра дзяцей.


Міхал Чарноцкі

Але лёс у іх напаткаў вельмі цяжкі. Стэфан Чарноцкі, старэйшы сын Міхала і Марыі Чарноцкіх, быў арыштаваны ў 1939 годзе супрацоўнікамі НКВД і прыгавораны да 15 гадоў выпрабаваўчых прац. Па дарозе на адпрацоўку ён памірае. Пахаваны Стэфан ва Узбекістане. Дачка Ідалія, па мужу Сайкоўская, загінула ў 1943 годзе ў канцэнтрацыйным лагеры Асвенцым. А сам уладар Начы разам з васямнаццацігадовым сынам Міхалам Чарноцкім быў закатаваны бальшавікамі ў сваім доме 6 снежня 1918 года.



Апошнім уладаром Начы быў малодшы сын Міхала Сігізмунт Чарноцкі. Па адукацыі ён быў аграномам. Займаўся развядзеннем пладовых і дэкаратыўных дрэў. Падчас яго кіравання маёнткам сад захоўваўся ў ідэальным стане і лічыўся адным з лепшых у Заходняй Беларусі. У Начы Сігізмунд адкрыў на базе пітомніка школу садаводаў, навучэнцы на іспыты якой ездзілі ў Варшаву.

А ў 1925 годзе памірае маці Сігізмунда, Марыя Чарноцкая, якая была пахавана побач з закатаванымі мужам і сынам недалёка ад маёнтка. У 2000-я гады нашчадкі паставілі на магіле закатаваных сваякоў помнік.




Сядзіба Нача, помнік архітэктуры сярэдзіны ХІХ стагоддзя, пасля Другой сусветнай вайны была перададзена ў карыстанне завода па вырабу яблычневага воцату, які месціцца там і зараз.


Беларуская ўлада ў 2010 годзе ўзгадала пра існаванне помніка архітэктуры і нават выдала паштовую картку з маркай да 200-годдзя будаўніцтва палаца ў Начы. З урачыстасцямі марка была пагашана і на гэтым клопат дзяржавы пра маёнтак скончыўся.


Нача для нас прыкметна і тым, што тут нарадзіўся беларускі публіцыст, перакладчык і збіральнік беларускага фальклору Напалеон Чарноцкі.

------------------------------------------


Напалеон Чарноцкі (1866–1937)
Нарадзіўся 13 ліпеня 1866 года ў маёнтку Нача Брынздоўская. Малодшы брат уладара маёнтка Нача Міхала Чарноцкага. Навучаўся ў Слуцкай гімназіі, падчас якой уваходзіў у тайны гурток самаадукацыі і цікавіўся беларускім фальклорам. Уваходзіў у групу, якая займалася перакладамі на беларускую мову. Паступіў на медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, але ў 1890 годзе быў выключаны з яго за ўдзел у падпольных гуртках і студэнцкіх хваляваннях. Быў прыгавораны да хатняга арышту пад наглядам паліцыі ў бацькоўскай сядзібе Нача. Але праз год зноўку аднавіўся на факультэце. Пераклаў на беларускую мову п'есу А.Чэхава "Сватаванне" і М.Крапіўніцкага "Пашыліся ў дурні". Працаваў лекарам у Міры і Лідзе. Выношваў ідэю стварэння санаторыя для адпачынку і лячэння незаможніх грамадзян. У 1904 годзе мабілізаваны ў Расійскую армію і адпраўлены ў якасці лекара на руска-японскую вайну на Манчжурскі фронт. Пасля вяртання ў 1905 годзе прадае сваю частку спадчыны і пераяджае ў Канаду, дзе набывае вялікі надзел зямлі і працуе звычайным фермерам. Застаўшыся амаль без грошай вяртаецца на Радзіму і зноўку прызываецца лекарам у рускую армію – у Еўропе ідзе Першая сусветная вайна.

З 1919 па 1920 год прызначаны старшым рэферэнтам санітарнага аддзела Вільні ва ўрадзе Пілсудскага. Пасля Рыжскага падзелу займаецца лекаваннем і вывучэннем народнай медыцыны. У 1922 годзе ўступіў у Польскую сацыялістычную партыю. Працуе ў лякарных установах Вільні, Валыні, Ліды. У 1928 годзе выдае артыкул "Батлейка з ваколіц Начы", дзе распавядае пра свае дзіцячыя гады і апісвае беларускую батлейку.

З 1934 года Напалеон Чарноцкі сыходзіць з працы і пераязджае ў свой маёнтак Вялікая Лябёдка каля станцыі Скрыбаўцы (сучасны Шчучынскі раён). Апошнія гады жыцця ў маёнтку доктар вырошчваў зёлкі, даследвае наваколле. Памёр Напалеон Чарноцкі 14 лютага 1937 года ва ўзросце 70 год, быў пахаваны на мясцовых каталіцкіх могілках.

Напалеон Чарноцкі з'яўляўся аўтарам артыкулаў – "Як будзе з зямлёй?" (1907), дзе прапагандаваў ліберальныя погляды на вырашэнне пытання з зямельнымі надзеламі; "Да пытання пра беларускую мову" (1908), дзе выказваўся ў абарону беларускай мовы; нарыса "Аб адбудове гістарычнай Літвы"; шэрагу публікацый з успамінамі пра рэвалюцыйны рух у газетах "Наша ніва" і "Вольная Беларусь".

(па старонках Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, www.pawet.net, газеты "Лідскі летапісец")


------------------------------------------

Tags: Брынзда, Брэсцкая вобласць, Вандроўкі, Вандроўкі Беларусь, Ляхавіцкі раён, Масальскі, Неміровіч, Падарэўскі, Табаровіч, Чарноцкі
Subscribe

  • ПАРОМ ПАРЫЧЫ (Гомельская вобласць)

    У нашай краіне паромы хаця і з'яўляюцца непастаянным транспартным сродкам, але часам іх праца незамяняльна. Паромы для турыстаў, гэта экзотыка і…

  • КРАСНЫ БЕРАГ (Гомельская вобласць)

    Вёска Красны бераг вядома двума месцамі, якія варта наведаць кожнаму беларусу. Першае – гэта палац Козел-Паклеўскіх, які прыцягвае ўсіх сваёй…

  • КРАСНЫ БЕРАГ (Гомельская вобласць)

    Вёска Красны бераг Жлобінскага раёна ўпершыню ўзгадваецца пад 1317 годам, але толькі ўзгадваецца. Дакладны расповяд пра вёску і ўладароў пачынаецца…

  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 14 comments

  • ПАРОМ ПАРЫЧЫ (Гомельская вобласць)

    У нашай краіне паромы хаця і з'яўляюцца непастаянным транспартным сродкам, але часам іх праца незамяняльна. Паромы для турыстаў, гэта экзотыка і…

  • КРАСНЫ БЕРАГ (Гомельская вобласць)

    Вёска Красны бераг вядома двума месцамі, якія варта наведаць кожнаму беларусу. Першае – гэта палац Козел-Паклеўскіх, які прыцягвае ўсіх сваёй…

  • КРАСНЫ БЕРАГ (Гомельская вобласць)

    Вёска Красны бераг Жлобінскага раёна ўпершыню ўзгадваецца пад 1317 годам, але толькі ўзгадваецца. Дакладны расповяд пра вёску і ўладароў пачынаецца…