?

Log in

No account? Create an account

Previous Entry | Next Entry

Вёска Тарнова Лідскага раёна вядома ў гісторыі нашай краіны з XVII ст. Першапачаткова землямі Белагрудскага двара (менавіта да яго адносіліся сучасныя землі Тарнова) валодалі Завішы, Вішнявецкія, Ваўчкі, а пасля зноўку Завішы. Прыблізна ў 1690 годзе Ганна Завіша бярэцца шлюбам з Пятром Тарноўскім і атрымлівае Белагрудскі двор у пасаг. Тады ж з'явілася ў краях і вёска Тарноўшчына, якое носіць імя мужа Ганны. У шлюбе з Тарноўскім Ганна была нядоўга, у 1702 годзе адбыўся другі шлюб з Крыштафам Шчытнікам, праз некаторы час і ў гонар яго з'яўляецца вёска Шчытоўка. У 1721 годзе, Белагрудскі двор, а з ім і вёска Тарноўшчына, са шлюбам Барбары Завішы пераходзіць ва ўладанні Мікалая Радзівіла (1751–1811).


Радзівілы падчас валодання землямі не звярталі на Белагрудскі двор асаблівай ўвагі. У 1808 годзе здаюць яго ў арэнду Тадэвушу Андрэйковічу, які з 1824 года, пасля шматлікіх судовых спрэчак становіцца паўнавартым уладаром. Сын Тадэвуша Юлій Андрэйковіч (1820–1898), даволі авантурным чалавекам, прадае ўсе ўладанні і ў 1847 годзе з'яўджае ў ЗША. Там паспяхова ўдзельнічае ў залатой ліхаманцы, будуе фабрыку фарбаў у Філадэльфіі і засноўвае Польскі Нацыянальны Саюз, дзе становіцца першым прэзідэнтам.

Пасля продажу земляў ўладаром Тарноўшчыны становіцца Канстанцін Кашыц (1828-1881), актыўны ўдзельнік паўстання Каліноўскага, які на свае грошы сабраў і абмундзіраваў атрад. Каля яго радавога маёнтка Абрына (Карэліцкі раён, Гарадзенская вобласць) ішлі моцныя баі паўстанцаў з рускімі вайскамі. Тут палягло шмат паплечнікаў Кастуся і пасля адыходу войскаў паўстанцаў Кашыца застаўся ў маёнтку, каб пахаваць забітых на сваёй зямлі. На месцы пахавання паўстанцаў Кашыца ставіць просты вялікі жалезны крыж. За ўдзел у паўстанні Канстанціна ссылаюць у Сібір. Але ў 1866 годзе ён вяртаецца і на непрымальных умовах падпісвае дамову аб продажы сваіх уладанняў паплечніку Мураўёва-вешальніка – Дзмітрыю Маўросу. Маёнткі Тарноўшчына з фальваркамі Рубікі, Шчытнікі, Белагруда, Чыжэўшчына, Банцавічы, а таксама дом у Рызе былі прададзены за даволі смешную суму. Кашыцам дазволілі пакінуць сабе толькі радавы маёнтак у Абрыне. (Аб гэтым можна прачытаць тут http://azarkinm.livejournal.com/145839.html)

Ад'ютант Дзмітрый Маўрос (1820–1896), новы ўладар Тарноўшчыны, быў нашчадкам выхадцаў з грэцкай выспы Радос, якія спачатку перасяліся на Мальту, а затым у Малдавію. І хаця яго дзед – Георгій Маўрос быў у 1785 годзе кіраўніком Малдавіі, яго бацька Мікалай перайшоў на службу да рускага цара і выхаваў сына рускім патрыётам. Дзмітрый Маўрос удзельнічаў у падаўленні паўстанняў у Венгрыі (1848–1849), у Літве і Польшчы (1863–1864), а таксама з'яўляўся ўдельнікам Крымскай вайны (1853–1856). Пасля набыцця земляў Тарноўшчыны сям'я Маўроса кожнае лета прыяджае адпачываць у свой новы маёнтак. У 1877–78 гадах Дзмітрый Маўрос прымаў актыўны ўдзел у вайне супраць Турцыі, за што атрымаў графскі тытул ад імператара Аўстрыі Франца-Іосіфа. Пасля сканчэння вайны з пашанай сыйшоў на пенсію ў званні генерал-лейтэнанта.

Ужо на пенсіі ён пачынае займацца Тарноўскімі землямі і ў 1885 годзе распачынае будаўніцтва палаца, вінакурні і гаспадарчых будынкаў. На поўдзень ад палаца разбівае парк, які ў асноўным засаджаваецца дубамі, клёнамі ды ясенямі. У 200 метрах за паркам былі выкапаны дзве сажалкі. Захапленнямі гаспадыні палаца былі ружы, якіх у садзе можна было пабачыць каля некалькі дзесяткаў гатункаў. А мясцовы садавод праяўляў майстэрства ў прышчэпванні руж так, што на адным кусце магло квітней некалькі колераў каралевы саду.


І хаця для нашай гісторыі Дзмітрый Маўрос з'яўляецца адмоўнай фігурай, для звычайных сялян, якія на яго працавалі ён быў добрым і шчодрым чалавекам. Пасля вандровак у Еўропу і Палесціну ён прывозіў падарункі, якія былыя працоўныя захоўвалі і перадавалі з пакалення ў пакалення. Таму, калі і з'явіцца жаданне, зрабіць хоць нейкі музей прысвечаны палацу, то ў наваколлі можна будзе знайсці шмат графскіх рэчаў. Пра шчодрасць Дзмітрыя Маўроса пераказваючы расповяды сваіх дзядоў, узгадваюць тарноўцы і зараз. Так, памірая, граф загадаў на яго памінкі выставілі доўгія сталы на цэнтральнай алеі з ежай і напоямі, каб кожны яго селянін мог прыйсці і памянуць графа.


Тарноўскі палац быў пабудаваны ў стылі нэарэнесанс, у асімітрычнай форме. Асноўная колькасць паверхаў – два, але справага боку была збудавана чатырохпавярховая вежа.




На пад'ездах да палаца, у пачатку ўязной алеі, Дзмітрый Маўрос пабудаваў у гатычным стылі радавую капліцу. Дзе спачатку была пахавана жонка Кацярына Сімоніч (1832–1890), а праз шэсць гадоў і сам Дзмітрый. Капліца была вельмі прыгожая, на аздабленне якой Дзмітрый не шкадаваў грошаў. Вокны былі ўпрыгожаны каляровымі вітражамі, а на сценах рэлігійныя малюнкі. Капліца прастаяла ў вёсцы да 1939 года і была спачатку разрабавана, а пасля ўвогуле разабрана савецкай уладай.


Дарэчы, побач з палацам можна пабачыць лядоўню, глыбіня якой складае 5 метраў. Па звесткам сайта www.lida.info гэта быў будынак дзе некаторы час да будаўніцтва капліцы знаходзілася труна жонкі Дзмітрыя Маўроса – Кацярыны.

У падтрымку такога факта кажуць і нішы, якія непатрэбны былі б для лядоўні, але падыходзілі б для капліцы, дзе верагодна былі некаторы час размешчаны статуі святых.

У савецкія часы з лядоўні зладзілі кацельную, а зараз і ўвогуле закінулі.

фота з www.belarus-travel.by

Вакол палаца можна знайсці яшчэ некалькі будынкаў канца ХІХ стагоддзя. Былая стайня (на першым плане фотаздымка) і дом для працоўных (крыху выступае за стайняй на фота). Абодва будынкі зараз выкарыстоўваюцца пад жыллё.



Турыстычным будынкам для вёскі Тарнова з'яўляецца зараз і вятрак, які месціцца на тэрыторыі фермы. Вятрак-шатроўка унікальны тым, што лічыцца адзіным ў Беларусі вятраком дзе асноўная частка зроблена з камня, а верхняя драўляная (яе паварочвалі ў залежнасці ад накірунку ветра). У 1950-я гады вятрак яшчэ выкарыстоўваўся па прызначэнні – малоў зерне. Але ў 1960-я драўляная частка згарэла, аднаўляць вятрак ніхто не збіраўся, яго проста накрылі конуснай бляхай, і пачалі выкарыстоўваць як сховішча, а пасля і ўвогуле закінулі. Дарэчы, дыаметр Тарноўскага ветрака па фундаменту складае каля 12 метраў, узгадайце гэта, калі будзеце стаяць насупраць уражваючыга сваімі памерамі будынка.





У 1896 годзе пасля смерці бацькі ўладаром Тарноўшчыны становіцца Мікалай Маўрос (1862–1916). Звестак пра яго жыццё можна знайсці яшчэ менш. Вядома толькі тое, што пасля смерці жонкі ён быў прызнаны недзеяздольным і перададзены пад апякунства старэйшай сястры Марыі, якая на той момант пасля смерці мужа набыла дом у Гатчына, недалёка ад Санкт-Пецярбурга. Там жа жыве і малодшая сястра Лізавета са сваімі дзецьмі і другім мужам. Абедзве сястры даглядалі Мікалая і з'яўляліся яго апякуншамі. У 1916 годзе ён пераяджае да свайго пляменніка Дзмітрыя фон Эксэ і жыве разам з ім. Памёр Мікалай у 1916 годзе ў Гатчына, але пахаваны ў радавой капліцы Тарноўшчына. Маёнтак з землямі пераходзіць да сястры Мікалая Лізаветы Скосыравай.

Пасля Рыжскага міру ў 1921 годзе і падзелу беларускіх зямель, маёнтак Тарноўшчына адыходзіць да Польшчы. Палякі не прабачылі нашчадкам Дзмітрыя Маўроса, "геройскую" службу рускаму цару і падаўленне паўстання 1863 года. Большая частка зямель нацыяналізуецца польскім урадам, а астатняя частка перадаецца курляндскаму барону Кехле.

Менавіта з-за таго, што палац у Тарноўшчыне быў пабудаваны паплечнікам Мураўёва-вешальніка, а старая драўляная сядзіба Кашыцы не захавалася, вядомы польскі даследчык-краявед Афтаназія ў вандроўках па радавым маёнткам Усходніх Крэс ігнараваў гэтыя мясціны. А дзякуючы яму, мы зараз можам уявіць пра выгляды і ўнутраны ўклад шмат якія сядзіб, але толькі не пра Тарноўшчыну.

Пасля 17 верасня 1939 года савецкая ўлада нацыяналізуе землі, а на аснове племянных кароў барона Кехле арганізоўвае ў 1940 годзе калгас.

У гады Другой сусветнай вайны будынак палаца здоле выстаяць, хаця тут размяшчаўся паліцэйскі пастарунак, на які партызанамі быў здзейснены напад.

У 1947 годзе палац перарабілі пад саўгасную кантору, затым пад паштовае аддзяленне, сберкасу, адзел сувязі і нарэшце-рэшт пад кватэры. Планіроўка палаца пасля столькіх перасяленняў была моцна парушана, а ў пачатку 2000- х увогуле прыходзіць у занядбаны стан.

фота darriuss

У 2008 годзе на сродкі калгаса была праведзена рэканструкцыя будынка, які пасля рамонту стаў выкарыстоўвацца пад калгаснае жыллё. Зараз тут размешчаны 11 кватэр для вяскоўкаў. У асноўным гэта двухпакаёвыя кватэры, а ў былой вежы на 4-5 паверхах размясцілася 5-ціпакаёвая кватэра.

Вось такі інтэр'ер зараз можна пабачыць у палацы Маўроса.

фота з сайта www.labadzenka.by


фота з сайта www.labadzenka.by

Распавядаючы пра Дзмітрыя Маўроса, хачу спыніцца крыху на яго нашчадках, якія хоць і не насілі прозвішча ўладароў палаца ў Тарнова, але некаторыя з іх мелі такія ж авантурныя схільнасці як і іх дзед.

У графа Дзмітрыя Маўроса ў шлюбе з Кацярынай Сімоніч было 4 дачкі і 1 сын. Доўгачаканы сын нарадзіўся апошнім і стаў уладаром радавога маёнтка Тарноўшчына, а дачок Дзмітрый паспяхова аддаў замуж.

Старэйшая Марыя (1854-1914) стала жонкай жандармскага генерала Фёдара Карлавіча фон Эксэ і ў шлюбе нарадзіла дваіх сыноў Уладзіміра і Дзмітрыя фон Эксэ, і дачку Марыю. Доўгі час жыла ў Вільні, а пасля смерці мужа набыла дом ў Гатчына, пад Санкт-Пецярбургам. Уладзімір (, афіцэр рускай арміі, удзельнік руска-японскай вайны, заснавальнік рускага скаўцкага руху. Белагвардзеец, арыштаваны НКВД у 1937 годзе, а ў 1942 годзе памёр у ГУЛАГу. Другі сын, Дзмітрый, быў кавалерыстам і ўдзельнікам розным еўрапейскіх спаборніцтваў. Пасля рэвалюцыі 1917 года эмігрыраваў у Польшчу. (Падрабязней пра братоў чытаем тут http://kraeved-gatchina.de/data/documents/GATChINA-I-GATChINCY-V-VELIKOY-VOYNE-24.pdf)

Пра двух дачок Ганну і Аляксандру амаль нічога не вядома. Толькі тое, што Ганна (1857–...) пабралася шлюбам з прадстаўніком лідскай збяднелай шляхты Слізенем, а Аляксандра (1860–...) стала жонкай Чапелеўскага.


Лізавета Маўрос нарадзілася ў 1862 годзе і была малодшай дачкой Дзмітрыя і Кацярыны. Пасля дасягнення паўналецця яе выдалі замуж за стрыечнага брата па матчынай лініі Міхаіла Сімоніча, у шлюбе з якім нарадзілася трое дзяцей – Аляксандр (1884–1889), Марыя (1887–...), Барыс (1895–...). У пачатку ХХ стагоддзя атрымаўшы развод, выходзіць другі раз замуж за лідскага ўезднага начальніка Мікалая Скосырава ў шлюбе з ім нарадзіўся сын Барыс (1896-1989), які стаў першым каралём Андоры http://azarkinm.livejournal.com/161588.html





------------------------------

Хрысціна Марчук, Супрацоўнікі аграфірмы "Мажэйкава" будуць жыць у графскай сядзібе, Газета Слонімская, 19.08.2009
Архітэктура Беларусі, энцыклапедычны даведнік, Мн., 1993.
Збор помнікаў гісторыі і культуры. Гродзенская вобласць, Мн., 1986.
http://www.ctv.by/novosti-grodno-i-grodnenskoy-oblasti/derevnya-tarnovo-lidskiy-rayon-grodnenskaya-oblast
http://www.intex-press.by/ru/945/news/12708/?tpl=13
http://www.ctv.by/novosti-grodno-i-grodnenskoy-oblasti/derevnya-tarnovo-lidskiy-rayon-grodnenskaya-oblast
http://www.lidanews.by/
http://labadzenka.by/?p=17550#more-17550
http://kraeved-gatchina.de

Comments

( 14 comments — Leave a comment )
postalovsky_a
Mar. 30th, 2015 06:29 pm (UTC)
Интересно, узнал много нового
azarkinm
Mar. 30th, 2015 07:41 pm (UTC)
Былі там?
postalovsky_a
Mar. 30th, 2015 07:42 pm (UTC)
неа, не доводилось, вот вчера был в Малых Шарипах, интересный видел объект, не самый раскрученный
azarkinm
Mar. 30th, 2015 07:43 pm (UTC)
Якая вобласць, і што за аб'ект?
postalovsky_a
Mar. 30th, 2015 07:44 pm (UTC)
Могилевская область, Горецкий район, церковь начала ХХ века
azarkinm
Mar. 30th, 2015 07:58 pm (UTC)
Такіх аб'ектаў як паўзруйнаваныя цэрквы ды касцёлы шмат па Беларусі. А чым ён вам спадабаўся?
victogan
Mar. 30th, 2015 07:27 pm (UTC)
Двойчы быщ там навокал, але не заехаў :)
azarkinm
Mar. 30th, 2015 07:39 pm (UTC)
Ведаеце ёсць адзін прынцып, калі здарылася двойчы, будзе трэцці раз. Вось у трэцюю вандроўку абавязкова заскочыце.
dulicz
Mar. 30th, 2015 07:38 pm (UTC)
thanx!
livejournal
Mar. 30th, 2015 08:38 pm (UTC)
Дзень добры! Ваш запіс трапіў у топ-25 папулярных запісаў LiveJournal Беларусі! Больш падрабязна пра рэйтынг чытайце ў Даведцы.
ramonacby
Mar. 31st, 2015 05:52 am (UTC)
"вінарні " - вiнакурнi, не?
azarkinm
Mar. 31st, 2015 08:32 am (UTC)
маеце рацыю.
alarmout
Mar. 31st, 2015 07:11 am (UTC)
круглый ветряк, вот это да!
azarkinm
Mar. 31st, 2015 08:32 am (UTC)
Калі знаходзішся побач адчуваеш сябе Дон Кіхотам.
( 14 comments — Leave a comment )

Profile

leta i ja
azarkinm
AzarkinM

Latest Month

May 2018
S M T W T F S
  12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

Tags

Powered by LiveJournal.com