?

Log in

No account? Create an account

Previous Entry | Next Entry


Працягваем размову пра прыгожыя сядзібы нашай краіны, якія магчыма аднавіць з нуля. Раней я склала спіс сядзіб Брэсцкай вобласці http://azarkinm.livejournal.com/167256.html якія на мой погляд варта аднавіць, зараз на чарзе Віцебская вобласць.

Да прыкладу аднаўлення маёнткаў Віцебскай вобласці можна аднесці толькі сядзібу рускага мастака Іллі Рэпіна адноўленую ў Здраўнева (Віцебскі раён) у 1988 годзе. На гэтым спіс вернутых сядзіб з пустэчы ў вобласці сканчаецца.


Бяльмонты (Ахрэмаўцы) (Браслаўскі раён). Фальварак Бяльмонты, да якога адносілася вёска Ахрэмаўцы, спачатку належыў прадстаўнікам роду Гільзенаў, затым вядомаму авантурысту Манузі, а пасля перайшоў у спадчыну да Плятэраў. Пры першых уладарах у другой палове ХVIII ст. тут быў пабудаваны палац у стылі класіцызм. Пры наступных уладарах, Манузі і Плятэрах, у сярэдзіне ХІХ ст. палац намаляваў знакаміты мастак Напалеон Орда. Але перад гэтым, сцены палаца былі сведкамі ваенных дзеянняў 1812 года; знаходжання тут Барклая дэ Толя; кахання французскага маршала Мюрата да гаспадыні Канстанцыі Плятэр, якой ён прысвяціў шмат вершаў; тут спыняўся рускі імператар Аляксандр І, а праз некалькі год пасля яго гасцявалі дзекабрысты Аляксандр Паджыо і Міхаіл Лунін; а таксама тут прайшлі дзіцячыя гады мастака Яна Траяноўскага. У сярэдзіне ХІХ ст. Бяльмонт стаў культурным цэнтрам Браслаўшчыны. У палацы размяшчалася багатая калекцыя старажытнасцяў і кніг, частка якой была вывезена ў Першую сусветную вайну ў Петраград, а рэчы знойдзеныя падчас археалагічных раскопак перададзены Віленскаму музею. У 1914 годзе стары палац быў разбураны, і Плятэры побач з ім пабудавалі новы трохпавярховы будынак. Будынкі палацаў былі разабраныя пасля Другой сусветнай вайны, а некалі адзін з самых вялікіх і прыгожых паркаў Заходняга краю (займаў 65 гектараў) у савецкі перыяд быў перайменаваны ў Парк імя Мічурына.


Бачэйкава (Бешанковіцкі раён). Палац Цеханавецкіх быў пабудаваны ў горадзе напрыканцы ХVIII ст у стылі ракако і адносіўся да ліку ўнікальных палацава-паркавых комплексаў, якія калісьці існавалі на нашай тэрыторыі. Дзякуючы інвентарызацыям, якія праводзіліся з пастаяннай рэгулярнасцю напрацягу 300 год, захаваліся падрабязныя апісанні пакояў і ўсе іх змены за час жыцця палаца. Бачэйкаўскі палац ХІХ ст – гэта сваеасаблівы беларускі Версаль, з каскаднымі тэрасамі, якія сыходзілі да ракі, з прыгожымі стрыжанымі дрэвамі, з маляўнічымі закуткамі. На кожнай з тэрас можна было пабачыць экзатычныя для нашай краіны дрэвы і расліны, якія і зараз можна знайсці ў недагледжаным парку. Цеханавецкія ўжывалі ў парку новыя еўрапейскія тэндэнцыі. Так у адной частцы парку густапасаджаныя ліпы стваралі анаграму ўладара Бачэйкава (кажуць і зараз анаграму ледзьве-ледзьве, але можна разлічыць), у іншым месцы ліпы перапляталіся ў цёмны таямнічы і амаль казачны лабірынт. На базе свайго парку Цеханавецкія стварылі школу ланшафтнага дызайна, якая карысталася пашанай і была вельмі папулярна на прасторах былой ВКЛ. Напрацягу некалькіх год тут навучаліся, а пасля раз'яджаліся на ўсёй краіне майстры тапіарнай стрыжкі і садовага планавання. Без перабольшвання можна сказаць, што парк Бачэйкава аказваў вялікі ўплыў на фарміраванне паркаў амаль усіх навакольных сядзіб Віцебскай вобласці. Палац не захаваўся, быў знішчаны ў 1950-я гады.


Гародня (Аршанскі раён). Сядзіба Васілеўскіх была пабудавана ў пачатку ХІХ ст на месцы раней існуючай сядзібы, часткі якой захаваліся і былі ўключаны ў новую сядзібу . Асаблівасцю сядзібы ў Гародні былі фрэскі і карціны мастака Генрыха Семірадскага. Сёння толькі адна з яго карцін, “Давер Аляксандра Македонскага да лекара Філіпа”, знаходзіцца ў Беларусі і выстаўляецца ў Нацыянальным мастацкім музеі ў Мінску, астатнія можна знайсці ў замежных музеях і прыватных калекцыях. Але яшчэ раней, у сярэдзіне ХІХ стагоддзя, пакуль не вядомы мастак Генрых размаляваў пакоі гародзенскай сядзібы прыгожымі кветкамі, птушкамі, жывёламі і антычнымі вобразамі. Акрамя сцен былі размаляваны і столі. Так у кабінеце мастак пакінуў выяву двухмятровага арла з распасцёртымі крыламі, а ў холе прыгожага сокала. Акрамя фамільных партрэтаў гаспадароў на сценах сядзібы віселі карціны знакамітага мастака зробленыя ў ранні перыяд яго жыцця. Традыцыйным для гаспадароў таго часу з'яўлялася выстава фамільнага срэбра ў сталовай і салоне. У бібліятэцы Васілеўскія на працягу некалькіх пакаленняў сабралі каля 2 000 кніг гістарычнай і білітрыстычнай тэматыцы на польскай і французскай мовах. Згублена сядзіба была пасля 1917 года. Фатаздымкаў і планаў пакояў зараз няма. Уявіць сядзібу можна толькі па малюнку Напалеона Орды, ды апісаннях Р.Афтаназія, таму для аднаўлення ёсць вольны падыход.


Дуброўна (Дубровеньскі раён). Двухпавярховы палац князёў Любаміркіх быў пабудаваны ў 1720 годзе на месцы старога аднапавярховага палаца. Будынак характаразаваўся сціплым выглядам звонку і ўнутры. Гаспадары ж з гонарам паказвалі сваім гасцям пакой і ложам французскага імператара Напалеона І, які тут спыняўся ў 1812 годзе калі вяртаўся з Масквы. Таксама ў будынку размяшчалася бібліятэка, якая складалася ў асноўным з кніг XVIII і ХІХ ст на французскай мове. Апошнім ўладаром Дуброўны быў князь Уладзіслаў Любамірскі (1864–1934), мецэнат, кампазітар, у вольны час які займаўся развядзеннем скакуноў.


Ёды (Шаркаўшчынскі раён). Сядзібна-паркавы ансамбль, які быў згублены падчас Другой сусветнай вайны заснавалі Лапацінскія яшчэ ў 1742 годзе, калі набылі Ёды і землі навокал у Дзіанісія Масальскага. Ігнацій Лапацінскі разам з жонкай Юстынай Празор пабудаваў у канцы XVIII ст. сціплую аднапавярховую сядзібу на франтоне якой былі размешчаны гербы абедзьвух ліній. Сядзіба была падзелена на 10 пакояў, якіх былі аформлены сціпала, але з густам. На сценах размяшчалася шматлікая колькасць сямейных партрэтаў і карцін, сярод якіх было прадстаўлена некалькі карцін у арыгінальнай тэхніцы маляванне па шклу. У бібліятэцы былі сабраны кнігі XVIII ст і сямейны архіў Лапацінскіх. Мэбля збольшага адносілася да другой паловы XVIII стагоддзя і была выраблена ў стылі ампір.


Завер'е (Браслаўскі раён) належыла Святаполк-Мірскім з 1637 па 1861 гады. Дакладнай даты будаўніцтва сядзібы не захавалася, але ёсць звесткі, што пабудавана яна была ў XVIII ст. А канчатковы выгляд, які можна пабачыць на фатаздымках атрымала ў 30-я гады ХІХ ст. Асаблівасцю будынка была архітэктурная двухстылёвасць. Так, з аднаго боку сядзіба стыля класіцызм, з іншага боку можна было бачыць неаготыку. Разам з сядзібай закладалася і ўпарадкоўвалася тэрыторыя навокал. У парку былі высаджаны тапалёвыя і кляновыя алеі, уздоўж якіх праклалі водныя каналамі. На адным з каналаў знаходзілася выспа з анёлам прывезеным з Італіі і пастаўленым як памяць пра Людвіку Святаполк-Мірскую з Гадлеўскіх. У 1806 годзе недалёка ад сядзібы была пабудавана сямейная капліца барочнага стылю, у скляпеннях якой знаходзілі апошні спачын прадстаўнікі роду. Апошнім уладаром завер'еўскай сядзібы быў Іахім Хан (1891–1982), які ў пачатку ХХ ст набыў будынак у Святаполк-Мірскіх. У гады Першай сусветнай вайны сядзібу абрабавалі – выламалі дзверы ды вокны, скралі маёмасць. Падчас Другой сусветнай вайны палац перастаў існаваць.


Іванск (Чашніцкі раён) і наваколле былі набыты Тадэвушам Валадковічам ў 1774 годзе. Адразу пасля набыцця ён пачаў актыўна займацца ўпарадкаваннем і будаўніцтвам на новых землях. У Іванску былі пабудаваны заводы па вырабу спірту, цэглы ды чарапіцы, а ў Чашніках – папяровая фабрыка. У пачатку ХІХ стагоддзя Валадковічы пабудавалі сядзібу, якая сваім выглядам ні чым не вылучалася. Там была сабрана багатая бібліятэка (каля 10 000 кніг), на сценах віселі сямейныя партрэты і выстаўляліся калекцыі слуцкіх паясоў, шабляў, парцалянавага посуду XVIII ст., срэбра. На ўскрайку парка была ўзведзена сямейная капліца з месцам для пахавання прадстаўнікоў роду.
Але сапраўдны гонар Іванку прыносіць не сядзіба, а прыносяць імёны. Валадковічы былі патрыётамі і марылі аб незалежнасці для сваёй краіны, таму падтрымлівалі ўсе паўстанні, якія адбываліся на тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай. Так, адзін з прадстаўнікоў роду быў вымушаны з-за актыўнага ўдзелу ў паўстанні Касцюшка эміграваць у Францыю, дзе заснаваў французскую ветку Валадковічаў. Імя яшчэ аднаго прадстаўніка роду, удзельніка вайны 1812 года, Генрыха Валадковіча, выбіта на Трыўмфальнай арцы ў Парыжы. Аляксандр Валадковіч, эміграваўшы пасля паўстання 1830-31 гадоў у Францыю да французскіх сваякоў, дзе даслужыўся да пасады амбасадара Францыі ў Швецыі. Але нягледзячы на пашану і высокія чыны заўсёды марыў аб вяртанні на Радзіму. У тэстаменце ён загадаў пахаваць сваё сэрца ў сямейным склепе Іванска. А на каменным помніку ўсталяваным на магіле ў Парыжы можна і сёння прачытаць надпіс – "Целам з Францыяй, сэрцам з Радзімай". Звязана з Валадковічамі і даволі смешная плётка, якую распаўсюджваў просты люд. З'явілася яна з-за дзіўнага ладу жыцця уладароў Іванска – клаліся спасць яны а 10 раніцы, прачыналіся а 16-й, а 18-й абедалі, а пасля ўсю ноч займаліся справамі – таму празвалі яны Валадковічаў вампірамі. А гаспадар проста любіў увечары, калі ўсе працоўныя адпачывалі дома, аб'яджаў свае ўладанні і глядзеў, што было зроблена за дзень, сям'я ж была вымушана падпарадковацца дзіўнаму графіку гаспадара.
Аднаўленне сядзібы магчыма. Засталіся дакладныя апісанні пакояў. Цікавасць да радавога маёнтку праяўляюць і нашчадкі тых, чые бацькі з'яджаючы з Іванска пакінулі ўсе свае карціны ды багацці ў спадзяванні, што калісьці яны сюды вернуцца.


Каханавічы (Верхнядзвінскі раён). Храпавіцкія набылі землі яшчэ напачатку XVIIІ ст, але драўляны палац паўстаў тут толькі ў пачатку ХІХ ст. Пабудаваны ён быў на высокім мураваным падмурку ў стылі барока. У пакоях стаялі печы з белай кафлі ўпрыгожаныя авальнымі медальёнамі. На сценах віселі старыя габелены і вялізарныя люстэркі. У сталовым пакоі акрамя сямейных партрэтаў можна было пабачыць выстаўлены срэбраны і парцэлянавы посуд, калекцыю ваз розных памераў. У бібліятэцы былі сабраны кнігі на польскай, французскай, нямецкай і ангельскай мовах. А ў сямейным архіве на бачным месцы размяшлася пяро і ліст імператара Напалеона, які начаваў у намёце ў каханавіцкім парку. Сапраўднасць начоўкі Напалеон не пацверджана, але ў парку, да 1918 года час ад часу знаходзілі французскія манеты. Дарэчы, парк вакол палаца быў не маленькі, займаў ён 20 гектараў і быў значна старэйшы за будынак палаца. У Каханавічах таксама мелася афіцына (дзе размяшчаліся кухня і гасцявыя пакоі) і аранжарэя (дзе была сабрана вялікая калекцыя экзатычных раслін). У сярэдзіне ХІХ ст у парку была збудавана сямейная каталіцкая капліца. Ігнат Храпавіцкі (1817–1893), якому належылі Каханавічы, яшчэ за 10 год да скасавання прыгоннага права ў Расійкай імперыі распрацаваў са сваімі сябрамі і правёў на Віцебскім шляхецкім сходзе заканапраект па яго скасаванні. Але адміністрацыя прыпыніла дзейнасць заканапраекта. Пасля правядзення агульнарасійскай рэформы ў 1861 годзе Ігнат Храпавіцкі прыймаў актыўны ўдзел у здзяйсненні рэформы на ўсёй Віцебшчыне. Акрамя гэтага Храпавіцкі пісаў вершы і друкаваў іх на польскай мове, а таксама займаўся перакладам беларускага фальклору на польскую мову. Пахаваны на радзіме, у Каханавічах.


Манькавічы (Пастаўскі раён). Сядзіба Друцкіх-Любецкіх была пабудавана напрыканцы XVIII ст. і ўяўляла сабой аднапавярховы драўляны будынак на каменным падмурку. Яго цэнтральна частка, а таксама дах робяць яго прыгожым і цікавым для аднаўлення. Пакоі былі аформлены сціпла, але стылёва. У паляўнічым пакоі на задніх лапах стаяў вялікі мядзьведзь, а на сценах былі развешаны галовы казуль ды дзікоў. Мэбля з большага была ў стылі Людовіка XV, на сценах ў гасцёўне знаходзіліся ў пазалочаных рамах карціны продкаў, выстаўляўся парцалянавы посуд. У бібліятэцы былі сабраны кнігі XVIII-ХІХ ст. Палац перажыў Першую сусветную вайну і быў адноўлены гаспадарамі ў міжваенны перыяд. У гады Другой сусветнай вайны будынак быў разабраны да падмурку.


Мосар (Глыбоцкі раён). Пабудаваны палац быў у канцы XVIII ст. Ганнай і Робертам Бжастоўскімі ў стылі класіцызм. Знешне просты выгляд палаца з'яўляўся падманлівым, бо ўнутры ўсё было аформлена з шыкам і неймавернай прыгажосцю. Запрошаны ўладарамі французскі майстар аздобіў сцены "каралеўскай залі" гіпсавым арнаментам, які аб'ядноўваў барэльефы ўсіх каралей Рэчы Паспалітай у адно вялікае дрэва. У гэтым жа пакоі арыгінальным быў і камін упрыгожаны барэльефамі булавы і перакрыжаваных рэгалій, сімвалам "Пагоня" і каралеўскай каронай. У "бальнай залі" стаяў камін з чорнага мармуру над якім былі намаляваны сцэны антычных мітаў. "Люстэркавая заля" аздаблялася ў стылі ампір, на сценах над карнізамі былі зроблены барэльефы з жыцця Самсона. Была ў палацы і на той час модная "кітайская заля", на яе сценах была размешчана цытата Канфуцыя і малюнкі з яго жыцця. У сярэдзіне ХІХ стагоддзя палац у Мосары пасля двухсотгадовага ўладання Бжастоўскіх змяняе ўладароў, імі становяцца Пілсудскія. Першы кіраўнік Польскай рэспублікі Юзаф Пілсудскі быў кроўным сваяком новым уладарам і напрацягу жыцця некалькі разоў гасцяваў у мосарскіх сваякоў. Падчас рэвалюцыйнага віхора 24 лістапада 1918 года палац быў разрабаваны бальшавікамі і падпалены. Аднаўленне палаца адна з самых немагчымых і вельмі заманлівых ідэй. Тым больш што захаваліся яго фатаздымкі, планы і малюнкі. Вернуты з небыцця мосарскі палац стаў бы сапраўднай перлінай не толькі Віцебскай вобласці, але і Беларусі, і мог бы спаборнічаць па ўбранню з пакоямі Нясвіжскага палаца.


Вядома, што прыгожых зніклых сядзіб Віцебскай вобласці ў спісе магло быць і болей, але складанасці ў першую чаргу звязаныя з тым, што ўсходнія вобласці пасля падзелу Беларусі першыя адчулі на сябе ўвесь цяжар савецкай улады. Сядзібы, якіх было шмат пры Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі былі з большага зруйнаваны ў першыя гады савецкай улады без падрабязных вопісаў. Калі працаваць з архівамі і сваякамі колькасць сядзіб можа павялічыцца. Таксама ў складзены спіс не патрапілі сядзібы і палацы, якія хоць і ў сумным стане, але яшчэ можна знайсці на прасторах края азёр.

P.S. Пры стварэнні спіса згубленых сядзіб апрацоўвалася некалькі крыніц – працы Р.Аўтаназія, А.Федарука; сайты globus.tut.by, radzima.by.

Comments

( 12 comments — Leave a comment )
livejournal
Apr. 6th, 2016 06:42 am (UTC)
Дзень добры! Ваш запіс трапіў у топ-25 папулярных запісаў LiveJournal Беларусі! Больш падрабязна пра рэйтынг чытайце ў Даведцы.
alba_ruthenia01
Apr. 6th, 2016 08:21 am (UTC)
Замечательно! Какой Вы молодец!
azarkinm
Apr. 6th, 2016 08:52 am (UTC)
Цешуся, што спадабалася.
alba_ruthenia01
Apr. 6th, 2016 08:55 am (UTC)
Вельми - вельми цикава.
А то ужасно обидно смотреть канал "Усадьба". Россияне своими усадьбами хвастаются изо всех сил, а мы про наши даже и не знаем. Хорошо, что начали их потихоньку восстанавливать, только вот денег в государстве сейчас мало.
azarkinm
Apr. 6th, 2016 09:35 am (UTC)
Крыўдна не толькі гледзячы на рускіх, крыўдна калі глядзіш на ўсіх суседей, якія па крупінкам аднаўляюць усё тое што было раней. Бо гэта дае гораду, мястэчку, вёсцы ўнікальнасць і магчымасць прыцягнуць цікаўныя позіркі і турыстаў. У нас гэта не шануецца.
staydreamerbro
Apr. 6th, 2016 08:43 am (UTC)
Дзякуй. Згодны, што ўсход Беларусі у плане архітэктуры самы сумны(
azarkinm
Apr. 6th, 2016 08:52 am (UTC)
Сумны. Тут падбіраеш усё што хоць неяк можна знайсці. У заходніх абласцях перабіраеш з прыдзіркай.
yozas_gubka
Apr. 6th, 2016 10:15 am (UTC)
ад мосарсага палацу пэўна і падмуркаў ужо не засталося, сапраўды, аднавіць яго амаль немагчыма.
у 1915 ён выглядаў так:

а ў 1930 ужо так:

azarkinm
Apr. 6th, 2016 11:01 am (UTC)
Ды усе гэтыя сядзібы ўжо знуйнаваныя пад нуль. Іх калі аднаўляць дык як раз такі на пустым месцы.
pan_dohva
Apr. 6th, 2016 05:49 pm (UTC)
Дзякуй за пост, пачэсная праца.
ziemlarob
Apr. 7th, 2016 05:43 am (UTC)
А мо' якраз адраджэнне беларускае вёскі пачнецца з аднаўлення во гэтакіх сядзібаў?
azarkinm
Apr. 7th, 2016 06:50 am (UTC)
Можа і пачнецца. Але для аднаўлення вядома трэба грошы. Усёроўна гэта павінна рабіць ці дзяржава, ці заможныя людзі. Але аднаўлення сядзіб магло б даць людзям працоўныя месцы і прыцягненне турыстаў.
( 12 comments — Leave a comment )

Profile

leta i ja
azarkinm
AzarkinM

Latest Month

April 2018
S M T W T F S
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930     

Tags

Powered by LiveJournal.com